Эркак ва аёл ўртасидаги алоқаларга қарашнинг таъсири
Эркак ва аёл ўртасидаги алоқаларга қарашнинг таъсири
Исломда ижтимоий алоқалар туркумининг давоми
بسم الله الرحمن الرحيم
Мақоланинг бугунги сонида эркак ва аёл ўртасидаги алоқаларга шариат нуқтаи назари билан қарашнинг биз учун қанчалик таъсири бўлиши тўғрисида суҳбатлашамиз.
Эркак ва аёл ўртасидаги алоқаларга қарашнинг таъсири
Ғариза қўзғалса қондиришни талаб этади ва аксинча, қўзғалмаса қондиришни талаб этмайди. Ғариза қондиришни талаб этган чоғда инсонни бу ишни амалга оширишга ундайди. Агар инсон бу ишни амалга оширмаса, ғариза қўзғалиши тинчимагунча безовта бўлиб қолаверади. Ғариза тинчиса безовталаниш йўқолади. Қондирмасликдан ўлим ёки бирор жисмоний, ақлий ёки руҳий озор келиб чиқмайди. Озор фақат аламланиш ва безовталанишга чекланади. Демак, ғариза узвий эҳтиёж каби сўзсиз қондирилиши шарт эмас. Балки у хотиржамлик ва роҳатни пайдо қилиш учун қондирилади.
Ғаризани икки омил қўзғатади: биринчиси моддий воқелик бўлса, иккинчиси фикр бўлиб, бунга маъноларнинг бир-бирини эслатиб, ўзаро боғланиши ҳам киради. Бу икки омилдан бирортаси ҳам бўлмаса ғариза қўзғалмайди. У узвий эҳтиёжларга ўхшаб ички ундовчи омил туфайли қўзғалмайди, яъни узвий эҳтиёжлар инсон хоҳлайдими йўқми ўзи табиий равишда қўзғалади, масалан, инсон хоҳлайдими йўқми қорни очади, лекин нав ғаризасига алоқадор бўлган шаҳват қўзғалиши қачон инсон шаҳватни қўзғовчи ҳолатни кўрганда ёки эшитганда ёки фикрлаганда қўзғалади. Балки фақат ташқи ундовчи омил, яъни моддий воқелик ва фикр туфайли қўзғалади. Барча ғаризаларда – яшаш учун кураш, диндорлик ва нав ғаризаларида ҳолат шундай бўлиб, уларнинг ўртасида ушбу жиҳатдан фарқ йўқ.
Нав ғаризаси ҳам – бошқа ғаризаларга ўхшаш бўлгани учун – қўзғалса қондиришни талаб қилади. У ҳам моддий воқелик ёки фикр сабабли қўзғалади. Шунинг учун қондиришни талаб қилаётган нав ғаризаси шундай бир иш қилинганки, инсон бу қондиришни йўналтириши, ҳаттоки пайдо қилиши ёки фақат навнинг давом этиши томонга йўналадиган қилиб, бошқа томонларга қараб ҳаракат қилишини тўсиб қўйиши мумкин. Шунга кўра, эркак киши аёлларни кўриши ёки аёл эркакни кўриши ёки нав ғаризасига боғлиқ воқелик ғаризани қўзғатади ва қондиришни талаб қиладиган қилиб қўяди. Жинсга оид қиссаларни ўқиш, жинсга оид фикрларни эшитиш нав ғаризасини қўзғайди. Аёллардан ва умуман нав ғаризасига боғлиқ нарсалардан, жинс ҳақидаги фикрлардан йироқ бўлиш нав ғаризаси қўзғалишининг олдини олади. Чунки нав ғаризаси моддий воқелик ёки жинс ҳақидаги фикр орқали қўзғатилгандагина қўзғалиши мумкин.
Агар жамоат Ғарб жамиятида бўлгани каби эркак билан аёл ўртасидаги алоқаларга эркаклик ва аёллик алоқаси, яъни жинсий алоқа деб қараса, ғаризани қўзғатиш учун эркак ва аёлда ғаризани қўзғатувчи моддий воқеликни ёки жинс ҳақидаги фикрни пайдо қилиш зарур ишга айланади. Шунда ғариза қондиришни талаб қилади ва ушбу алоқа амалга ошиши ва қондириш орқали роҳат вужудга келиши учун ғаризани қондириш содир бўлади. Агар жамоат эркак ва аёл ўртасидаги алоқаларга бу ғаризанинг мавжуд бўлишидан кўзланган мақсад, яъни навнинг давом этиши асосида қараса, умумий ҳаётда эркак ва аёлдан моддий воқелик ва жинс ҳақидаги фикрни йироқлаштириш зарур иш бўлиб қолади. Шунда ғариза қўзғалмайди-да, имкониятида бўлмаган қондиришни талаб ҳам қилмайди, мақсадига етолмагани сабабли алам ва безовталанишларга дучор ҳам бўлмайди. Ғаризани қўзғатувчи моддий воқеликни эр-хотинлик ҳолатига чеклаб қўйиш зарурдир. Чунки навнинг давом этиши шу билан бўлади ҳамда ғариза қондиришни талаб қилган пайтда уни амалга оширишда хотиржамлик ва роҳат пайдо бўлади. Мана шундан жамоатнинг эркак ва аёл ўртасидаги алоқаларга қандай қарашининг жамиятдаги ва жамоат ўртасидаги умумий ҳаётни йўналтиришда нечоғли таъсири борлиги маълум бўлади. Капитализм мабдаига эътиқод қилувчи ғарбликлар ва коммунизмга эътиқод қилувчи шарқликлар эркак ва аёл ўртасидаги алоқаларга навнинг давом этиши жиҳатидан эмас, балки жинсий жиҳатдан қарайдилар. Шу туфайли нав ғаризасини қондириш мақсадида уни қўзғатиш учун эркак ва аёл ҳузурида моддий воқелик ва жинс ҳақидаги фикрни қасддан вужудга келтиришга зўр бериб ҳаракат қиладилар. Улар нав ғаризасини қондирмаслик жисмоний, нафсий ва ақлий зарарларга олиб борадиган ғамгинликка сабаб бўлади, деб ўйлайдилар. Шу туфайли ғарбий ва шарқий жамоатда ҳам, жамиятда ҳам қисса, шеър, асар ва бошқаларда жинс ҳақидаги фикрлар кўплигини кўрамиз. Бирор эҳтиёж бўлмаса ҳам уйларда, паркларда, кўчаларда, пляжларда ва бошқа жойларда эркак ва аёлнинг аралаш юрганини кўрамиз. Чунки улар буни зарур иш ҳисоблаб, уни вужудга келтиришга қаттиқ интиладилар. Бу ҳолат уларнинг ҳаёт низомининг бир қисми ва яшаш тарзининг ажралмас бўлагидир.
Исломни қабул қилиб, унинг ақида ва ҳукмларига эътиқод қилувчи мусулмонлар, бошқача ибора билан айтганда, Ислом эркак ва аёл ўртасидаги алоқаларга жинсий жиҳатдан эмас, балки навнинг давом этиши жиҳатидан қарайди. Жинсий жиҳатни эса қондиришдаги муқаррар иш деб, лекин у қондиришни йўналтирмаслиги керак, деб ҳисоблайди. Шу сабабли Ислом жинс ҳақидаги фикрларнинг жамоат ўртасида мавжуд бўлишини зарарга олиб борувчи иш деб, нав ғаризасини қўзғатувчи моддий воқеликни эса бузуқликка олиб борувчи омил деб ҳисоблайди. Шунинг учун эркак ва аёлни хилватда холи қолишдан, аёлни бегоналарга зеб-зийнатлари ва гўзалликларини кўрсатишдан, эркакни ҳам, аёлни ҳам бир-бирларига жинсий назар билан боқишларидан қайтарган. Умумий ҳаётда эркак ва аёл ўртасидаги ҳамкорлик қандай бўлишини белгилаб берган. Эркак ва аёл ўртасидаги жинсий алоқани фақат икки ҳолатга – никоҳ ва қўл остидаги чўрига чеклаб қўйган.
Ислом умумий ҳаётда нав ғаризасини уни қўзғатувчи омиллардан тўсишга ва жинс алоқасини муайян ишларга чеклаб қўйишга ҳаракат қилади. Капитализм ва коммунизмда эса, нав ғаризасини қондириш учун ва у ҳамма нарсада эркин бўлиши учун уни қўзғатувчи омилларни пайдо қилишга ҳаракат қилинади. Ислом эркак ва аёл ўртасидаги алоқаларга навнинг давом этиши жиҳатидан қараса, капитализм ва коммунизм бу алоқаларга эркаклик ва аёллик, яъни жинсий жиҳатдан қарайди. Ислом билан бу икки мабда қарашлари ва ҳаракатлари ўртасида мана шундай катта фарқ бор. Бу билан Исломнинг қараши – поклик, фазилат, иффат қараши эканлиги, инсон ҳаловати ва навнинг давом этиши қараши эканлиги маълум бўлади.
Эркак ва аёлдаги жинсий ғаризани сиқувга олиш инсонда жисмоний, нафсий ва ақлий касалликларга сабаб бўлади, деган ғарбликлар ва коммунистларнинг гаплари нотўғри бўлиб, ҳақиқатга зиддир. Чунки сўзсиз қондириш жиҳатидан ғариза билан узвий эҳтиёж ўртасида фарқ бор. Ейиш-ичиш, қазои ҳожат каби узвий эҳтиёжларни сўзсиз қондириш лозим. Агар улар қондирилмаса, кўп ҳолда ўлимга олиб борувчи зарарларни келтириб чиқаради. Яшаш учун кураш, нав, диндорлик каби ғаризаларни сўзсиз қондириш лозим эмас. Агар улар қондирилмаса, бирор жисмоний ё ақлий ёки нафсий зарар келиб чиқмайди. Фақат безовталик ва аламланиш ҳосил бўлади, холос. Бунга далил – бир шахс бутун умрини баъзи ғаризаларини қондирмасдан ўтказиб юбориши, шу билан бирга унда бирор зарар пайдо бўлмаслиги мумкин. Ёки инсон нав ғаризасини қондирмаса, инсон сифатида унда улар айтаётган жисмоний, ақлий, нафсий касалликлар пайдо бўлмайди. Фақат айрим шахсларда пайдо бўлиши мумкин. Бу эса қондирмаслик натижасида мазкур касалликлар табиий равишда ва фитратга кўра ҳосил бўлмаслигини кўрсатади. Балки сиқувга алоқаси бўлмаган бошқа вазиятларда ҳосил бўлади. Агар ғаризани сиқувга олишдан ҳосил бўлганда эди, сиқувга олиш ҳолати юз берадиган барча ҳолатларда фитратга кўра, табиий равишда инсонда ҳосил бўлаверар эди. Ваҳоланки мутлақо бундай бўлмайди. Сиқув натижасида касаллик инсонда фитрий равишда пайдо бўлмаслигини уларнинг ўзлари ҳам тан олишади. Демак, айрим шахсларда юз берадиган касаллик сиқувдан мутлақо бошқа вазиятлар туфайли пайдо бўлади.
Бу бир жиҳатдан. Яна бошқа жиҳатдан олинадиган бўлса, узвий эҳтиёж ташқи қўзғатувчига муҳтож бўлмаган ҳолда ички ундовчи туфайли қондиришни табиий равишда талаб қилади, гарчи узвий эҳтиёж қондиришни талаб қилган пайтда ташқи қўзғатувчи ҳам уни қўзғатиши мумкин бўлса-да. Ғаризада эса бунинг акси бўлиб, у ташқи қўзғатувчи бўлмаса ички ундовчи туфайли қондиришни табиий равишда талаб қилмайди. Балки қўзғатувчи моддий воқелик ёки жинс ҳақидаги ташқи қўзғатувчи фикр, жумладан қўзғатувчи маънолар бир-бирини эслатиб ўзаро боғланиши бўлсагина қўзғалади. Агар бундай ташқи таъсир этувчи омил бўлмаса, қўзғалиш ҳам бўлмайди. Барча ғаризаларда – диндорлик, яшаш учун кураш ва нав ғаризаларида ҳамда уларнинг ҳамма кўринишларида ҳам аҳвол шундай. Агар шахс олдида бирор ғаризани қўзғатувчи омил мавжуд бўлса, у жунбушга келади ва ғариза қондиришни талаб қилади. Ғаризани ҳаракатга солаётган нарса ёки ҳолат инсондан узоқлаштирилса ёки ундан устун келадиган муҳимроқ иш билан машғул қилинса, қондириш талаби йўқолади ва унинг нафси тинчиб қолади. Бунинг зидди ўлароқ, узвий эҳтиёж қўзғалган чоғда уни қондириш талаби мутлақо йўқолмайди. Балки то қондирилгунча талаби давом этаверади. Бу билан аён бўляптики, нав ғаризасини қондирмасликдан жисмоний, нафсий ёки ақлий касаллик асло пайдо бўлмайди. Чунки у узвий эҳтиёж эмас, балки ғаризадир. Бор гап шуки, шахс олдида нав ғаризасини қўзғатувчи моддий воқелик ёки жинс ҳақида фикр мавжуд бўлса, у жунбишга келиб, қондиришни талаб қилиши мумкин. Агар қондирилмаса, бу жунбишдан фақат безовталаниш юзага келиб, шахсни қамраб олади. Бу безовталаниш такрорланиши натижасида инсон аламланади. Агар ғаризани ҳаракатга солаётган ҳолат ундан узоқлаштирилса ёки у бу ғаризадан устун келадиган, ундан муҳимроқ иш билан машғул қилинса, безовталик йўқолади. Шунга биноан, жинс ғаризаси қўзғалганда уни сиқувга олишдан фақат аламланиш ва безовталик пайдо бўлади. Агар жинс ғаризаси уни қўзғатаётган нарсалардан қўзғалмаса алам ҳам, безовталик ҳам пайдо бўлмайди. Демак, ғаризани қондиришнинг иложи бўлмаган пайтда қўзғатадиган омилларнинг олдини олиш билан уни қўзғатмаслик орқали муолажа қилинади.
Юқоридаги мулоҳазалардан жамоатнинг эркак ва аёл ўртасидаги алоқаларга қарашини фақат эркаклик ва аёллик алоқасига чеклаб қўйган ғарбий ва коммунистик дунёқарашнинг хатолиги маълум бўлади. Эркак ва аёлдаги ғаризани қўзғатувчи турли воситалар, яъни аралашув, рақс, ўйинлар, қиссалар ва шунга ўхшаш ҳолатларни пайдо қилиш орқали ушбу қараш ўйлаб топган муолажанинг хатолиги ҳам ўз-ўзидан маълум бўлади. Шунингдек, жамоатнинг эркак ва аёл ўртасидаги алоқаларга қарашини бу ғаризанинг яратилишидан кўзланган мақсад, яъни навнинг давом этишига қаратилган қарашга айлантирган Ислом дунёқарашининг тўғрилиги намоён бўлади. Бинобарин ғаризани шаръий йўл – никоҳ ва қўл остидаги чўри билан қондиришнинг имкони бўлмаса, ғаризани қўзғатувчи моддий воқелик ва жинс ҳақидаги фикрни ундан узоқлаштириш орқали бу қараш тақдим этаётган муолажанинг тўғрилиги ҳам ўз-ўзидан маълум бўлади. Демак, ёлғиз Исломгина нав ғаризаси жамиятда ва одамларда пайдо қиладиган бузуқликни энг самарали муолажа қилади ва бу ғариза ушбу муолажа орқали жамият ва одамларда поклик ва юксакликни пайдо қилади.
Мақоланинг келгуси сонида эркак ва аёл ўртасидаги алоқаларни тартибга солиш тўғрисида суҳбатни давом эттирамиз.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Муслим
07.06.2017й.
