ХАЛИФАЛИК ДАВЛАТИ ЖИҲОЗИ

(Бошқарув ва идора)

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Иккинчи: Муовинлар (тафвиз вазирлари)

(3)

Тафвиз муовинларининг шартлари

Тафвиз муовинига ҳам халифага қўйилган шартлар қўйилган. Яъни муовин эркак киши бўлиши, эркин бўлиши, мусулмон бўлиши, балоғатга етган бўлиши, ақли расо бўлиши, одил бўлиши ва ўзига топширилган ишларни қилишга лаёқатли бўлиши шарт.

Тафвиз муовинини тайинлаш шартларининг далили ҳам халифага бўлган далилларнинг айнан ўзидир. Чунки муовин қиладиган иш ҳам бошқарув иши бўлиб, Пайғамбар алайҳис-саломнинг мана бу сўзларига кўра, у эркак киши бўлиши вожиб:

«لَنْ يَفْلَحَ قَوْمٌ وَلَّوا أَمْرَهُمِ امْرَأَةً»

«Ўз ишларига аёл кишини бошчи қилган қавм асло нажот топмайди». Бу ҳадисни Бухорий Абу Бакрдан ривоят қилган. Муовин эркин бўлиши вожиб. Чунки қул ихтиёри ўзида бўлмагач, бошқаларнинг ишини ҳам бошқаролмайди. Муовин Расулуллоҳ ﷺнинг мана бу сўзларига кўра балоғатга етган бўлиши вожиб:

«رُفِعَ الْقَلَمُ عَنْ ثَلاَثةٍ عَنِ النَّائِمِ حَتَّى يَسْتَيْقِظَ, وَعَنِ الصَبِيِّ حَتَّى يَبْلُغَ, وَعَنِ الْمَعْتُوهِ حَتَّى يَبْرَأَ»

«Уч кишидан (гуноҳларни ёзувчи) қалам кўтарилди: Ухлаб қолган одамдан то уйғонгунча, гўдак боладан то балоғатга етгунча ва ақли ожиздан то соғайгунча». (Абу Довуд ривояти). Яна бир ривоятда бундай дейилган:

«وَعَنِ الْمَجْنُونِ الْمَغْلُوبِ عَلَى عَقْلِهِ حَتَّى يَفِيقَ»

«… ва ақлини йўқотган жиннидан то у ўзига келгунча». Муовин одил бўлиши вожиб. Чунки Аллоҳ гувоҳликка одилликни шарт қилиб, шундай деган:

وَأَشْهِدُوْا ذَوَىْ عَدْلٍ مِنْكُمْ

– “Ва ўзларингиздан (яъни мусулмонлардан) бўлган икки адолат соҳибини гувоҳ қилинглар…”.                                (Талоқ:2)

Демак, одиллик халифа муовинига аллақачон шарт бўлади. Шунингдек, муовин халифалик машаққати ҳамда бошқарув ва ҳокимият масъулиятларини кўтаришга қодир бўлиши учун бошқарув ишларига лаёқатли бўлиши ҳам шарт қилинган.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги матбуот бўлими

22.04.2021й