ХАЛИФАЛИК ДАВЛАТИ ЖИҲОЗИ

(Бошқарув ва идора)

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Ўн иккинчи: Ахборот

(1)

Ахборот даъват ва давлат учун муҳим ишлардан ҳисобланади. Шу боис, у одамлар манфаатлари билан шуғулланадиган идорага қарашли манфаатлардан бири эмас, балки унинг мавқеи бир мустақил жиҳоз сифатида халифага бевосита боғлиқ бўлиб, унинг иши давлатнинг бошқа жиҳозлари кабидир.

Исломни кучли, таъсирли тарзда баён қилувчи ўзига хос ахборот сиёсатининг бўлиши одамлар фикрини Ислом, уни ўрганиш ва у ҳақда фикр юритиш сари ҳаракатга келтиради, шунингдек, Исломий юртларнинг Халифалик давлатига қўшилишини енгиллаштиради. Бундан ташқари, ахборотнинг кўпгина ишлари давлатга шунчалик боғлиқки, уни халифанинг буйруғисиз ёритиб бўлмайди. Бу нарса ҳарбий ишларга оид ҳар бир нарсада яққол кўзга ташланади. Масалан, қўшинларнинг ҳаракатлари, ғалаба ёки мағлубият ва ҳарбий саноатлар ҳақидаги ахборотлар каби. Бундай ахборотлар халифага бевосита боғлиқ бўлиши шарт. Негаки нимани сир сақлаш керагу нимани тарқатиш ва эълон қилиш кераклиги ҳақида халифа қарор чиқаради.

Бунга далил Китоб ва суннатдир.

Китобдан далил Аллоҳ Таолонинг мана бу қавлидир:

وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُوا بِهِ وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُوْلِي الْأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ

– “Қачон уларга (жангга кетган мусулмон аскарлар ҳақида) тинчлик ёки хавф-хатар (яъни ғалаба ёки мағлубият) хабари келса, уни ёйиб юборадилар. Агар (улар ўзларига келган хабарни ҳар кимга ёйиб юбормасдан) Пайғамбарга ва ўзларидан бўлган бошлиқларгагина етказганларида эди, уни (яъни мана шу хабарнинг ҳақиқатини) билмоқчи бўлган кишилар ўшалардан билгар бўлур эдилар”. (Нисо:83)

Бу оят мавзуси хабарлар тўғрисидадир.

Суннатга келсак, ибн Аббоснинг Макка фатҳи борасидаги ҳадисидир. Бу ҳадисни Ҳоким «Мустадрак»да ривоят қилган ва Муслим шартига кўра уни саҳиҳ, деган. Заҳабий эса маъқуллаган. Унда шундай дейилган: «Ахборотлар Қурайшга ноаниқ бўлиб қолган, уларга Расулуллоҳ ﷺ ҳақида хабар келмасдан, нима қилишларини билишмас эди». Яна Абу Саламанинг Ибн Абу Шайба келтирган мурсал ҳадисидир:

«ثُمَّ قَالَ النَّبِيُّ ﷺ لِعَائِشَةَ: جَهِّزِينِي وَلا تُعْلِمِي بِذَلِكَ أَحَداً, …ثُمَّ أَمَرَ بِالطُّرِقِ فَحُبِسَتْ, فَعَمِىَ عَلَى أَهْلِ مَكَّةَ لا يَأْتِيهِمْ خَبَرً»

«Кейин Набий ﷺ Оишага: «Менга нарсаларни тайёрла. Бу ҳақда ҳеч кимга билдирма…», дедилар. Ундан кейин буйруқ бердилар, йўллар беркитилди. Хуллас, Макка аҳлига хабар бормай қўйди». Яна бир далил Каъбнинг қийинчилик пайтидаги ғазот ҳақидаги ҳадисидир: «Пайғамбар ﷺ бирор ғазотга чиқмоқчи бўлсалар, бошқа нарса билан таврия қилардилар (яширардилар). Бу ғазотда ундай қилмадилар. Бунда Расулуллоҳ ﷺ қаттиқ иссиқ пайтида узоқ сафарга, саҳрога ва кўп сонли душманга қарши ғазот қилардилар. Шу сабабдан мусулмонлар ғазотга яхши тайёргарлик кўришлари учун уларга ишларини аниқ қилиб, бораётган тарафларидан хабардор қилдилар». Яна Анаснинг «Бухорий»да келтирилган ҳадисидир: «Набий ﷺ Зайд, Жаъфар ва ибн Равоҳанинг ўлганликларини айтиб:

«أَخَذَ الرَّايَةَ زَيْدٌ فَأُصِيبَ, ثُمَّ أَخَذَ جَعْفَرٌ فَأُصِيبَ, ثُمَّ أَخَذَ ابْنُ رَوَاحَةَ فَأُصِيبَ, وَعَيْنَاهُ تَذْرُفَانِ حَتَّى أَخَذَهَا سَيْفٌ مِنْ سُيُوفِ اللَّهِ حَتَّى فَتَحَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ»

«Роя (байроқ)ни Зайд олди, мусибатланди. Кейин уни Жаъфар олди, мусибатланди. Кейин уни ибн Равоҳа олди, мусибатланди. Кўзларидан ёш қуйилган ҳолда: Уни Аллоҳнинг қиличларидан бири олган эди, Аллоҳ уларга фатҳ берди», дедилар».

Хулафои рошидинларнинг шу ҳукмни татбиқ этганликларини ибн Муборак «Жиҳод»да, Ҳоким эса «Мустадрак»да ривоят қилиб, Муслимнинг шартига кўра у саҳиҳдир, деган ва уни Заҳабий маъқуллаган асарда Зайд ибн Асламдан, у отасидан ривоят қилишича, Умар ибн Хаттобга «Қавм қаттиқ қаршилик қилган бўлса-да, Абу Убайда Шомни қамал қилганининг хабари келади. Шунда Умар унга хат ёзади: Сизга салом бўлсин. Аммо баъд. Бир мўмин бандага қаттиқ мусибат келса, ундан кейин албатта Аллоҳ бир кенгликни бергай. Бир қийинчилик икки енгилликдан ғолиб келмагай.

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَصَابِرُوا وَرَابِطُوا وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

– “Эй мўминлар, сабр қилингиз ва сабру тоқат қилишда (кофирлардан) устун бўлингиз ҳамда доимо (кураш-жиҳод учун) белингиз боғлиқ (ҳолда ҳозир) бўлиб турингиз! Ва Аллоҳдан қўрқингизким, (шунда) шояд нажот топгайсизлар!” (Оли Имрон:200)

Умарга Абу Убайда бундай деб ёзади: Сизга салом бўлсин. Аммо баъд. Аллоҳ Ўз Китобида шундай деди:

اعْلَمُوا أَنَّمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ وَزِينَةٌ وَتَفَاخُرٌ بَيْنَكُمْ وَتَكَاثُرٌ فِي الْأَمْوَالِ وَالْأَوْلاَدِ

– “Билингларки, бу ҳаёти дунё фақат (бир нафаслик) ўйин-кулги, зеб-зийнат, ўрталарингиздаги ўзаро мақтаниш ва мол-дунё ҳамда фарзандларни кўпайтиришдир, холос”.                                                                 (Ҳадид:20)

Шунда Умар бу мактубни олиб, минбарга чиқиб ўтирди ва Мадина аҳлига ўқиб берди. Кейин: Эй Мадина аҳли, Абу Убайда жиҳодга рағбат қилинглар, дея сизларга таклиф қилмоқда, дейди».

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги матбуот бўлими

13.11.2021й