ХАЛИФАЛИК ДАВЛАТИ ЖИҲОЗИ
ХАЛИФАЛИК ДАВЛАТИ ЖИҲОЗИ
(Бошқарув ва идора)
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم
Ўн учинчи: Уммат мажлиси
(шўро ва муҳосаба)
(8)
Бу сафарги суҳбатимизда ҳам Уммат мажлиси салоҳиятларининг далиллари билан танишишда давом этамиз.
Учинчи банднинг далили ҳокимларни муҳосаба қилиш тўғрисида нассларнинг умумий келганидир. Аҳмад ибн Умардан ривоят қилишича, Пайғамбар ﷺ шундай деганлар:
«سَيَكُونُ عَلَيْكُمْ أُمَرَاءُ يَأْمُرُونَكُمْ بِمَا لاَ يَفْعَلُونَ, فَمَنْ صَدَّقَهُمْ بِكِذْبِهِمْ, وَأَعَانَهُمْ عَلَى ظُلْمِهِمْ, فَلَيْسَ مِنِّي وَلَسْتُ مِنْهُ, وَلَنْ يَرِدَ عَلَيَّ الْحَوْضَ»
«Яқинда сизларга амирлар бошлиқ бўлади. Улар сизларни ўзлари қилмайдиган нарсаларга буюрадилар. Бас, кимки уларнинг ёлғонини тасдиқласа, зулмларига ёрдам берса, у мендан эмас ва мен ундан эмасман. Менинг олдимга-ҳовузимга ҳаргиз келмагай». Аҳмад Абу Саид Худрийдан ривоят қилишича, Пайғамбар ﷺ шундай деганлар:
«… أَفْضَلُ الْجِهَادِ كَلِمَةُ حَقٍّ عِنْدَ سُلْطَانٍ جَائِرٍ»
«… энг афзал жиҳод золим подшо ҳузурида айтилган ҳақ сўздир». Ҳоким Жобирдан ривоят қилишича, Набий ﷺ шундай деганлар:
«سَيِّدُ الشُّهَدَاءِ حَمْزَةُ بْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ وَرَجُلٌ قَامَ إِلَى إِمَامٍ جَائِرٍ فَأْمَرَهُ وَنَهَاهُ فَقَتَلَهُ»
«Шаҳидлар саййиди Ҳамза ибн Абдулмуттолиб ҳамда золим ҳокимнинг олдига бориб, уни (маъруфга) буюриб, (мункардан) қайтарган, натижада ўша золим ҳоким томонидан қатл қилинган кишидир». Муслим Умму Салама р.а.дан ривоят қилишича, Расулуллоҳ ﷺ шундай деганлар:
«سَتَكُونُ أُمَرَاءُ، فَتَعْرِفُونَ وَتُنْكِرُونَ، فَمَنْ عَرَفَ بَرِئَ، وَمَنْ أَنْكَرَ سَلِمَ، وَلَكِنْ مَنْ رَضِيَ وَتَابَعَ…»
«Яқинда амирлар бўлади. Бас, сизлар (уларнинг қилаётган ишларини) биласизлар ва (баъзиларини) инкор қиласизлар. Ким билса, ундан халос бўлибди. Ким инкор қилса, саломат бўлибди. Лекин ким рози бўлиб, эргашса…». Хуллас, бу насслар умумий бўлиб, ҳокимни шариат аҳкомларига мувофиқ муҳосаба қилишни ва муҳосаба барча ишлар устидан бўлишини кўрсатмоқда. Шунга кўра, мажлис томонидан халифа, унинг муовинлари, волийлар ва омиллар бажарилган ҳар бир иш юзасидан муҳосаба қилинади. Бу иш шаръий ҳукмга зид ё хато бўлгани, мусулмонларга зарарли бўлгани ёки фуқарога зулм ё унинг ишларини ғамхўрлик ила бошқаришда лоқайдлик қилинганининг фарқи йўқ. Халифа муҳосаба ва эътирозларга бажарган ишлари, тасарруфлари, гапирган гаплари тўғрисида ўз нуқтаи назари ва ҳужжатини айтиб жавоб бериши вожиб. Токи мажлис ишларнинг яхши кетаётганидан ва халифанинг тўғрилигидан кўнгли тўлсин. Агар мажлис халифанинг нуқтаи назарини қабул қилмай, ҳужжатини рад этса, қаралади, агар у кўпчиликнинг раъйи мажбурий ишларда рўй берган бўлса, бунда мажлиснинг раъйи мажбурий бўлади: (а) бандидаги ишлар каби. Акс ҳолда унинг раъйи мажбурий бўлмайди: (б) банддаги ишлар каби. Масалан, муҳосаба юқорида ўтган мисолдаги мадраса қуриб берилмагани тўғрисида бўлган бўлса, бу – мажбурий бўлади. Агар муҳосаба мадраса нега фалончининг эмас, пистончининг лойиҳаси бўйича қуриляпти, деган нарса устида бўлса, бу муҳосаба мажбурий бўлмайди.
Шуниси ҳам борки, муҳосаба қилувчилар қайсидир ишда ҳокимлар билан шаръий жиҳатдан ихтилоф қилсалар, у иш мажлиснинг талаби билан мазолим қозилигига қайтарилади. Чунки Аллоҳ Таоло айтадики:
}يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُوْلِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ{
– “Эй мўминлар, Аллоҳга итоат қилингиз ва Пайғамбарга ҳамда ўзларингиздан бўлган (мусулмон) ҳокимларга бўйинсунингиз! Борди-ю бирон нарса ҳақида талашиб қолсангиз, – у нарсани Аллоҳга ва Пайғамбарига қайтарингиз!” (Нисо:59)
Бунинг маъноси шуки, эй мусулмонлар, қайсидир ишда иш эгалари билан тортишиб қолсангиз, уни Аллоҳга ва Пайғамбарга қайтарингиз. Яъни шариатга мурожаат қилингиз, бу эса қозиликка мурожаат қилингиз, деганидир. Шунинг учун мазолим маҳкамасига мурожаат қилинади. Бу ишда унинг раъйи мажбурий бўлади. Чунки у бу ҳолатда ихтисос эгаси ҳисобланади.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги матбуот бўлими
03.01.2022й
