Халифалик Давлатида моллар

Ҳайвон закоти

(2)

بسم الله الرحمن الرحيم

Мол (сигир)

Молдан закот бериш суннат ва саҳобаларнинг ижмоси билан вожиб. Далили: Абу Зар Набий ﷺдан ривоят қилган ҳадис. Набий ﷺ «Туя, мол ва қўй эгаси унинг закотини адо этмайдиган бўлса, қиёмат куни келганда моли энг катта ва энг семиз ҳолда келиб, уни туёқлари билан тепкилайди, шохлари билан сузади», дедилар. Муттафақун алайҳ. Саҳобалар ижмоидан далил: улар молда закот вожиблигини иттифоқ қилганларидир.

Закот йилнинг кўп қисмида ўтлоқда ўтлайдиган молда вожиб бўлади. Бу молдан насл олиш ва ўстириш учун боқилади. Аммо ишловчи молда закот йўқ. Алий р.а.дан: «Ишловчи молда закот йўқ», деб ривоят қилинди. Амр ибн Дийнордан: «Расулуллоҳ ﷺнинг «Ер ҳайдовчи ҳўкизда закот йўқ», деганлари менга етиб келган», деб ривоят қилинади. Жобир ибн Абдуллоҳ ривоят қилади: «Набий ﷺ қўзғатувчига садақа йўқ», дедилар. Қўзғатувчи, яъни ер ҳайдовчи мол демакдир.

Закот вожиб бўладиган мол нисобининг аввали 30тадир. Нисоблар ва ундан берилиши вожиб бўлган миқдор қуйидагидек:

1. 30 та молга, табиъ ёки табиъа берилади. Табиъ 1 ёшга етган ва иккинчи ёшга ўтган бузоқ. У онасига эргашишга қодир бўлгани учун шундай деб аталади.

2. 40 та молга 1 та «Мусинна». Мусинна 2 ёшга кириб 3 га ўтган бузоқ. Бунинг далили Насоий ва Термизий ривоят қилган ҳадис. «Набий ﷺ Муозни Яманга юбориб, унга 30 та молдан 1 ёшли бузоқ табиъ ёки табиъа. 40 тадан 2 ёшли бузоқ мусинна олишни буюрдилар».

3. 60 та молдан 2 та 1 ёшли эркак ёки урғочи бузоқ.

4. 70 тадан битта 2 ёшли ва битта бир ёшли бузоқ.

5. 80 тадан 2 та 2 ёшли бузоқ.

6. 90 та молдан 3 та 1 ёшли бузоқ.

7. 100 тадан 1 та 2 ёшли ва 2 та бир ёшли бузоқ.

8. 110 тадан 2 та 2 ёшли ва 1 та 1 ёшли бузоқ.

9. 120 тадан 3 та 2 ёшли ёки 4 та 1 ёшли бузоқ.

Яҳё ибн Ҳакам ривоят қилган ҳадисларига кўра, сонларнинг орасидаги зиёдаликда закот йўқ. Муоз ра: «Расулуллоҳ ﷺ мени Яманнинг садақасини олгани юбордилар ва менга 30 та молдан 1 ёшли бузоқ, 40 тадан 2 ёшли бузоқ олишимни буюрдилар. Яманликлар 40 билан 50, 60 билан 70, 80 билан 90 танинг орасидаги закотни олишимни таклиф қилдилар. Мен бош тортдим. Мен уларга бу ҳақда Расулуллоҳ ﷺдан сўрайман, деб айтдим. Келиб Набий ﷺга хабар бердим. Менга 30 та молдан 1 ёшли бузоқ, 40 тадан 2 ёшли, 60 тадан 2 та 1 ёш, 70 тадан 1 та 2 ёшли ва 1 та 1 ёшли, 80 тадан 2 та 2 ёшли, 90 тадан 3 та 1 ёшли, 100 тадан 1 та 2 ёшли ва 2 та 1 ёшли, 110 тадан 2 та 2 ёшли ва 1 та 1 ёшли, 120 тадан 3 та 2 ёшли ёки 4 та 1 ёшли бузоқ олишимни ва буларнинг орасидаги моллардан ҳеч нарса олмаслигимни буюрдилар, дейди». Яҳё ибн Ҳакам ривоят қилади: «Расулуллоҳ ﷺ авқосда  садақа йўқ», дедилар. Авқос  вақснинг жами бўлиб, у  2 нисоб орасидаги мол демакдир.

Қўтос (буқалар кенжа оиласига мансуб ҳайвон)нинг ҳукми закотда молнинг ҳукмидир. Қўтос мол билан бирга бўлган вақтда саноқда мол билан бирга ҳисоб қилинади. Анас ибн Молик ривоят қилади: «Қўтос ва мол баробар. Хуросоний туя ва арабий туя баробардир. Қўй ва эчки қўй нисобида баробардир». Ибну Шиҳобдан ривоят қилинган ҳадисда Умар ибн Абдулазиз ўз омилларига, яъни садақа йиғувчиларига қўтос садақаси (яъни закоти) сигир садақаси олинганидек олинишини ёздилар.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги матбуот бўлими

06.10.2022й