Иқтисодий кризис, унинг воқелиги ва уни Ислом нуқтаи назаридан ҳал қилиш
بسم الله الرحمن الرحيم
Иқтисодий кризис, унинг воқелиги ва уни Ислом нуқтаи назаридан ҳал қилиш
Аввалги мавзуларимизда иқтисодий кризислар воқесини баён қилиб ўтганимиздан сўнг, энди айни кризисларни бартараф қилиш учун зарур бўлган муолажаларни баён қиламиз.
Иқтисодий кризисларни муолажа қилиш:
- Бугунги пул низоми оқибатида келиб чиққан кризисни муолажа қилиш.
Аввалги мавзуларда молиявий кризис олтинга алмаштириб бериш низомида ҳамда мажбурий пул низомида содир бўлиш мумкинлигини айтиб ўтдик. Айтиб ўтганимиздек, кризисларга бутунлай барҳам бериш учун албатта олтин низомига қайтиш лозим. Бунда бевосита олтин билан муомала юритиладими ёки олтин ўрнига чиқарилган ва ҳеч қандай чеклов ва шартларсиз олтинга алмаштириб беришга яроқли бўлган қоғоз пуллар билан муомала юритиладими, бунинг фарқи йўқ. Буни кўплаб иқтисодчилар тушуниб етди.
Шунинг учун агар манфаатдор давлатлар, хусусан, Америка ўзларининг сиёсий ва иқтисодий ҳукмронликларини қўлдан бериб қўйишдан қўрққанликлари туфайли, олтин пул қоидасига қайтиш олдида тўғаноқ бўлишмаганида эди, бутун дунё шу қоидага қайтган бўлур эди. Чунки ёлғиз олтин пул низомигина барқарорликни сақлаб туради ва бир давлатнинг бошқа давлатлар устидан ҳукмрон бўлиб олишига йўл қўймай, иқтисодий фаолиятнинг гуллаб-яшнашига олиб келади. Бу низомда пул – эҳтиром қилишга ва қийматини белгилаб олишга ўзаро келишиб олинган бирликка боғлаб қўйилади. Шунингдек, бу низомда давлатлар пул ҳажмини оширолмайди. Чунки улар пулдан хоҳлаганларича босиб чиқаришолмайди. Чунки давлатлар олтин захирасини ҳисобга олиб иш тутишга мажбур бўлади. Мажбурий қоғоз пуллар низоми эса бунинг бутунлай тескарисидир. Чунки мажбурий қоғоз пулларни давлатлар ўз манфаатлари йўлида хоҳлаганларича босиб чиқариша олади. Бу эса бевосита пул инфляцияси содир бўлишига ва одамларда бундай пулга ишончсизлик пайдо бўлишига олиб келади.
Аммо олтин пул низомида албатта қуйидаги шартларга риоя қилмоқ лозим:
1) Ҳамма ҳеч қандай чеклов ва шартларсиз олтинни эркин олиб чиқа олиши ва олиб кира олиши шарт. Чунки олтинни эркин олиб кириш ва олиб чиқиш алмашинув курсининг барқарорлигини таъминлайди.
2) Олтин ўрнига юрувчи қоғоз пулни ҳар қандай вақтда устига ёзилган бутун қиймати билан олтинга мутлақ эркин алмаштириб берилиши шарт;
3) Сариқ (олтин) маъданни эритиш ва зарб қилиш эркинлигини таъминлаш; Шунда кимнинг олтин пуллари бўлса, ҳеч қандай чекловсиз, уларни эритиши ва олтин ёмби (слитка) қилиб қуйиб олиш имконига эга бўлади. Шу билан бирга, кимнинг қўлида олтин ёмби бор бўлса, зарбхонага бориб, зарб қилиш ҳақини тўлаганидан сўнг, ёмбисини пул қилиб зарб қилдириб олишга қодир бўлади. Бу иш олтиннинг расмий баҳоси билан савдодаги баҳоси ўртасида бирорта бузилиш содир бўлишига йўл қўймаслик учун қилинади. Бу фақат иқтисодий жиҳатдан ўрганилганда шундай.
Аммо Ислом нуқтаи назаридан қаралганда эса, қуйидаги шаръий далилларга кўра, пул олтин ва кумушдан ўзга бўлиши асло дуруст эмас:
- Росулуллоҳ с.а.в.нинг олтин ва кумуш Ислом давлатининг пули сифатида муомалада юришига рози бўлишлари. Шунингдек Пайғамбаримизнинг бу динор ва дирҳамлар вазнини ўлчашда қурайшликлар вазн-ўлчовига ҳам рози бўлганлари.
Товус Ибн Умардан шундай ривоят қилади: Росулуллоҳ с.а.в. шундай дедилар:
الوزن وزن أهل مكة
“Вазн-ўлчов – Макка аҳлининг вазн-ўлчовидир”.
У пайтда ўн дирҳам етти мисқол, деб ўлчанган. Ҳозирги ўлчовимизда олтин динор 4,25 грамм, кумуш дирҳам 2, 975 грамм бўлади.
- Ислом олтин ва кумушга тааллуқли муайян шаръий ҳукмларни баён қилди:
Биринчи: Олтин ва кумушни канз (хазина) қилиб тўплашни ҳаром қилди:
وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلاَ يُنفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ اللّهِ فَبَشِّرْهُم بِعَذَابٍ أَلِيمٍ
– “Олтин-кумушни босиб, уни Аллоҳ йўлида инфоқ-эҳсон қилмайдиган кимсаларга аламли азоб “хушхабарини” етказинг!”. (Тавба.34)
Иккинчиси: Олтин ва кумушни пул эканлигини ва савдо молларига тўланадиган нарх ҳамда меҳнат ҳақи эканини эътиборга олиб олтин ва кумушдан закот беришни фарз қилди.
Учинчи: Дияни пул сифатида олтин ва кумуш билан тўлашни фарз қилди:
و على أهل الذهب الف دينار
“…ва олтини бор кишилар минг динор (хун тўлайдилар)”.
جعل النبي ديته اثنى عشر ألفا أي من الدراهم
“Росулуллоҳ с.а.в. унинг диясини (хунини) ўн икки минг, яъни ўн икки минг дирҳам қилиб белгиладилар”.
Тўртинчи: Ўғрини қўлини – барча шартлари топилганда – кесиш учун нисоб белгилади.
لا تقطع يد السارق إلا في ربع دينار فصاعدا
“Ўғрининг қўли динорнинг тўртдан биридан кам нарса ўғирласа кесилмайди”.
ان الرسول قطع سارقا في مِجنّ قيمته ثلاثة دراهم
“Росулуллоҳ с.а.в. нархи уч дирҳам турадиган қалқонни ўғирлаган ўғрининг қўлини кесдилар”.
Бешинчи: Пул муомалаларида саррофлик (пул алмаштириш) аҳком-ларини белгилаганида олтин ва кумуш билан тайин қилди:
لا تبيعوا الذهب بالذهب إلا مثلًا بمثل، ولا تشفوا بعضها على بعض -أي لا تزيدوا-، ولا تبيعوا الوَرِق- الفضة – بالورق إلا مثلًا بمثل بمثل، ولا تشفوا بعضها على بعض، ولا تبيعوا منها غائبًا بناجز
“Росулуллоҳ дедилар: “Кумушни кумушга, олтинни олтинга фақат тенгма-тенг алмаштиринглар. Бирини бошқасидан ортиқча қилиб юборманг”.
Бошқа бир ривоятда “يَدًا بِيَدٍ қўлма-қўл” дейилган.
Буларнинг барчасидан маълум бўляптики, Ислом давлатининг пули албатта олтин ва кумуш бўлади.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Салохиддин
17.12.2017й.
