Кўпхотинлик

4-қисм

“Исломда ижтимоий алоқалар” туркумидан

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Рукнимизнинг ўтган сонларида никоҳи ҳалол бўлган аёллар, яъни кўпхотинлик хусусидаги аҳкомлар билан танишиб, улар ўртасидаги адолат хусусида батафсил тўхталган эдик. Бугун ҳам мавзумизни давом эттириб, ушбу шаръий ҳукмнинг самарасидан ҳосил бўладиган воқеликни ва у муолажа қиладиган муаммолар воқелигига қисман тўхталиб ўтамиз.

Аллоҳ Таоло Ўзининг муқаддас Китобида дейди:

فَانكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ مَثْنَى وَثُلاَثَ وَرُبَاعَ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلاِّ تَعْدِلُوا فَوَاحِدَةً أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ذَلِكَ أَدْنَى أَلاِّ تَعُولُوا

“Сизлар учун никоҳи ҳалол бўлган аёлларга иккита, учта, тўрттадан уйланаверинглар. Энди агар (улар орасида) адолат қила олмасликдан қўрқсангиз, бир аёлга (уйланинг) ёки қўл остингиздаги чўри билан (кифояланинг). Мана шу жабру зулмга ўтиб кетмаслигингизга яқинроқ ишдир”.  (Нисо:3)

Ушбу нусусларни ва уларнинг луғавий ва шаръий маъноларини ўрганиш, улар англатаётган маъноларни ва улардан истинбот қилинган ҳукмларни текшириш орқали маълум бўладики, Аллоҳ Таоло ҳеч қандай чеклов ва шартсиз кўпхотинликка рухсат берган. Бу хусусдаги нусуслар иллат баён қилмасдан келган. Аллоҳ Таоло Ўз ҳукмини унда иллат йўқлигини билдирувчи иборалар билан ифодалаган:

مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ

“Сизлар учун никоҳи ҳалол бўлган аёлларга”. (Нисо:3)

Шунинг учун биз шаръий нусус чегарасида ва ундан истинбот қилинган шаръий ҳукмлар чегарасида тўхташимиз зарур. Бу ҳукмни адолат, эҳтиёж ва бошқа бирор иллат билан иллатлашимиз мумкин эмас, чунки нусус ҳукмни иллатламаган ва бирорта шаръий нусусда бу ҳукмга иллат келган эмас. Ҳукмнинг иллати шаръий иллат бўлиши вожиб. Яъни иллат воситасида ишлаб чиқилган ҳукм шаръий ҳукм бўлиши учун ўша иллат шаръий нусусда келган бўлиши шарт. Агар иллат ақлий иллат бўлса ёки шаръий нусусда айтилмаган бўлса, унинг воситасида ишлаб чиқилган ҳукм шаръий ҳукм бўлмайди. Балки инсон тузган ҳукм бўлиб, уни татбиқ этиш ҳаромдир. Чунки шариатга асосланмаган ҳукмларнинг барчаси куфр ҳукмидир. «Шореънинг хитоби», деб таърифланган шаръий ҳукм барча ҳукм Шореънинг хитобидан олинишини тақозо этади. Бу олиш ё оят-ҳадисдан ё тушуниш орқали ё далолат жиҳатидан бўлади ёки мазкур нусусда шаръий ҳукм борлигини билдирувчи ишора бўлади. Ушбу ишора мавжуд бўлган ҳар бир ҳукм шаръий ҳукм бўлиб қолади. Бу ишора нусусда очиқ ҳолда ёки ифодаси орқали ёки истинбот ёхуд қиёслаш орқали келган шаръий иллатдир. Агар ушбу ишора, яъни иллат нусусда келмаган бўлса, ундай иллатнинг қиймати йўқ. Бундан маълум бўладики, кўпхотинликни бирор иллат билан иллатлаш мумкин эмас, чунки Шореънинг хитобида унга бирорта иллат келган эмас. Ҳукмнинг шаръий ҳукм бўлишида Шореънинг хитобида келган иллатдан бошқа ҳар қандай иллатнинг асло қиймати йўқ.

Бироқ шаръий ҳукмни иллатлаш мумкин эмаслиги мазкур шаръий ҳукмнинг самарасидан ҳосил бўладиган воқеликни ва у муолажа қиладиган муаммолар воқелигини шарҳлаш мумкин эмаслигини англатмайди. Лекин бу иш ҳукмни иллатлаш эмас, балки воқеликни шарҳлаш бўлади. Воқеликни шарҳлаш билан ҳукмни иллатлаш ўртасидаги фарқ шуки, ҳукмни иллат билан иллатлаш учун иллатнинг доимий бўлиши ва унда мавжуд бўлган барча нарсалар билан бошқалари қиёсланиши зарур. Аммо воқеликни шарҳлаш эса, воқелик ўз ичига олган барча нарсаларни – бу нарсалар унда доимий бўлмаслиги ҳам мумкин – шу шарҳ асносида баён қилиш бўлиб, бунга бошқасини қиёслаш жоиз эмас. Шунга кўра, кўпхотинликнинг самараларидан маълум бўладики, кўпхотинликка рухсат берилган жамоат орасида ўйнашлар орттиришлар юз бермайди ва кўпхотинликка рухсат берилмайдиган жамоат орасида эса, ўйнаш орттириш ҳолатлари юз беради. Бунга қўшимча қилиш мумкинки, инсоний жамоат деган сифати билан инсоний жамоатда содир бўладиган кўп муаммоларни кўпхотинлик ҳал қиладики, бу муаммоларни ҳал этиш кўпхотинликка рухсат беришга муҳтож бўлади.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси

29.09.2019й