بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Роя газетаси:

НАТОга аъзо давлатлар ўзларини АҚШнинг қулаб бораётган нуфузидан озод қилишда яна омадлари чопмади

Сайфуллоҳ Мустанир қаламига мансуб

2017 йил 29 июн куни Брюсселдаги НАТОга аъзо давлатлар мудофаа вазирлари учрашувида НАТО бош котиби Йенс Столтенберг «НАТОга аъзо давлатлар Афғонистонга яна бир неча минг қўшин юборишга қарор қилдилар», деди. Сўнг – Афғон хавфсизлик кучларини қўллаб-қувватлаш орқали Афғонистонни бундан-да хавфсизроқ юртга айлантириш ҳамда юртнинг қайта халқаро террорчилар учун тинч бошпанага айланмаслигини кафолатлаш учун келишиб олинганини қўшимча қилди. Унинг таъкидлашича, НАТОнинг асосий вазифаси Афғон хавфсизлик кучларини машғулотдан ўтказиш, ёрдам бериш ва йўл-йўриқ кўрсатишдан иборат бўлиб, НАТО бундан кейин ҳарбий амалиётларга ҳаргиз қайта аралашмайди.

Американинг Афғонистондаги энг узун ҳарбий миссияси ўзининг ўн учинчи йилини тамомлар экан, НАТО 2015 йил 1 январдан «Қатъий қўллаб-қувватлов миссияси» номи остида ўзининг янги миссиясини бошлади. Орадан икки йил ўтгач, НАТОга аъзо давлатлар Афғон хавфсизлик кучларини машғулотдан ўтказиш, маслаҳат ва кўрсатмалар бериш мақсадида Афғонистон билан кучлар кўламини ошириш борасида яна бир бор шартнома имзоладилар. Бироқ, бу юрт аввалгидан ҳам кўпроқ қонли ҳужумларни бошдан кечирди. Айниқса, сўнгги ойлар мобайнида бўлиб ўтган даҳшатли ҳужумларда юзлаб оддий фуқаро нобуд бўлди, жароҳатланди…

Афтидан, НАТО Афғонистонда янада кўпроқ кучларнинг жойлашувига асосий сабаб «терроризм»нинг қайта кучайишини ва хавфсизликнинг янада издан чиқишини олдини олиш, дея очиқ айтмоқчи бўляпти. Сўнгги ойларда содир этилган қатор портлашларнинг мураккаблиги ва кучлилигига эътибор берилса, уларнинг АҚШ жосуслик агентликлари томонидан бошқарилгани яққол маълум бўлади. Америка мана шундай портлашлар орқали Европа давлатларига сигнал бермоқда. Уларга – мана, сизлар Афғонистон урушидан чиққудек бўлсангиз, террорчилар янада кучайиб кетади, бинобарин, бу аҳволда бориб-бориб, уларга қарши Европанинг йирик шаҳарларида ҳам курашишингизга тўғри келиб қолади. Аммо у ерлардаги кураш, Афғонистондаги курашга нисбатан сизга анча қимматга тушади, деган нарсага ишора қилмоқда.

Дарҳақиқат, барчага аёнки, бугун Америка йигирманчи аср охирларидаги Америка эмас. У ташқаридагина эмас, ҳатто ичидан ҳам бузилиб бормоқда. Зеро, у кўплаб ички кризисларни бошдан кечирмоқда. Айни сурункали кризислардан унга тарсаки тушиши ва бошқа кучлар томонидан зарбалар келиши масаласи ҳам вақтга боғлиқ бўлиб турибди… Буларнинг барчаси охир бориб, оёғида аранг турган бу империя таянчларининг заифлашишига олиб келади. Яқинда бутун жамоатчилик Америка ўзини тасвирлаётганидек даражада қудратли давлат эмаслигини тушуниб етади. Бироқ бу давлатнинг заифлиги шундай яққол кўриниб қолган бўлса-да, НАТОга аъзо давлатлар ҳамон Американи қўллаб-қувватлашда, унинг йўлидан юришда давом этмоқдалар. Бундан шуни англаш мумкинки, демак, капитализмнинг асосий ижрочи ва қўллаб-қувватловчилари, емирилаётган ва аста секин қулаётган давлат (яъни Америка)нинг ёнида курашмоқдалар, ораларида бирорта ҳам бундай халқаро мустабид давлатга қақшатқич зарба йўллашга журъат қила оладиган давлат топилмаяпти.

Бу бир жиҳатдан. Бошқа жиҳатдан эса, Америка бир неча ой ичида Афғонистон борасидаги ўзининг ҳарбий стратегиясини эълон қилиши мумкин. Американинг хавфсизлик маъмурияти билан ҳарбий маъмурияти ўртасида келиб чиққан кучли зиддият сабабли бу стратегия бир неча бор орқага сурилди. Бироқ ушбу махсус стратегия эълон қилинмасидан олдин, Америка Европанинг Афғонистондаги урушга оид мажбуриятларга рози қилишга муваффақ бўлди. Шунингдек, Европани кўплаб кучларини Афғонистонга юборишга мажбур қила олди. Бинобарин, кўриниб турибди, Америка афғон урушининг оғир харажатларини Европа елкасига юкламоқчи, бир вақтнинг ўзида, диққатини жамлаб олиб, ўзининг узоқ муддатли мақсадларини, минтақа, Ўрта Осиё ва Россиядаги стратегик режаларини йўлга солиб олмоқчи.

Америка НАТОга аъзо давлатларнинг Афғонистондаги тугамас уруш билан банд бўлиб туришларини, Американинг таъсиридан озод бўлиш ҳақида ўйлашга вақт тополмасликларини хоҳлаяпти. Чунки Американинг халқаро майдондаги таъсири тобора заифлашиб бормоқда. Шунингдек, европаликлар бирлашган қудратли Европага айланишни режалаштираётган экан, Америка уларни бундан чалғитиб қўйишни кўзламоқда. Дарвоқе, АҚШ мудофаа вазири Жеймс Мэттис «Мен бу уруш учун муайян жадвал қўймайман, уруш, асосан, олдиндан башорат қилиб бўлмайдиган ҳодисадир», деди.

Толибон қалъалари, шу жумладан Қатардаги сиёсий бўлим АҚШ ва Афғон ҳукумати билан шартли тинлик йўлида музокара олиб боришга тайёрланаётган бир пайтда, Толибоннинг талаби тан олинмади. Ҳатто, Толибон жамоасининг АҚШ сиёсати натижасида ташлаган бу ижобий қадамига Толибоннинг бошқа гуруҳлари қарши чиқди. Бир вақтнинг ўзида, Америка Толибонга таҳдид қилиш учун Хуросонда Исломий Давлат ташкилоти номидан яна бир олабўжи пайдо қилди. Демак, ҳатто Толибон билан тинчлик музокаралари амалга ошган тақдирда ҳам, юрт хавфсизлигини издан чиқаришга ёрдам берадиган яна бир ташкилот тайёр турибди.

Булардан, демакки, Афғонистондаги урушдан мақсад, «терроризм»га қарши кураш кўзланмагани маълум бўлади. Йўқ, бу «терроризм», деган нарсани кучайтирган ҳам, хавотирли вазият пайдо қилган ҳам, мусулмонларни қирғин қилаётган ҳам, бир вақтнинг ўзида, ҳукумат кучлари билан Афғонистон ва минтақадаги мухолафат кучлари ўртасида тўқнашувларни келтириб чиқарган ҳам юртда мавжуд бўлиб турган Америка билан НАТОдир. Терроризмга қарши кураш эса, Америка учун ўзининг стратегик ва регионал манфаатларини рўёбга чиқаришга қаратилган бир баҳона, холос.

Роя газетасидан олинди