بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ

Нега ўтган кунларимиздан ибрат олмаймиз

Инсоннинг болалиги, жуда ажойиб давр бўлар экан. Хар бир инсон ўз болалик даврини ёдга оларкан, яхши ёки ёмон кунлари, шумликлари, ҳаммаси хотирамизнинг дуру гавхари бўлиб қолаверади. Мен ҳам ёшлигимни кўп эслайман, кўчаларимизда тут, тол ва бошқа дарахтлар кўп бўлар, ариқларда сувлар тўлиб оқарди. Биз шу дарахтлар тагида, ариқлар бўйида югуриб, елиб ўйнар эдик. Айниқса хашарларни айтмайсизми, қурилиш, кўчат экиш, хуллас нимаики иш бўлса бемалол қўшниларни хашарга чақириларди. Юзларидан нур ёғиладиган қарияларимизнинг ёнларида хар хил қандлардан бўларди, дуч келган болага бу қандлардан улашишарди. Менга кўпроқ ёқадигани, бобом ва бувимларнинг хикоялари эди. Мана шундай хикоялардан баъзи бирларини сизга ҳам илиндим.

1920-йиллар бобомларнинг Собир бобо деган қўшнилари бўлар экан, бу қўшнилари бой ва шу билан бирга жуда ҳам сахий экан, эхтиёжмандларни топиб юриб эҳсон берар, ҳамма уни хурмат қилишар, хар – хил маросим, тўю – хашамларда ундай қилинглар, бундай қилинглар – деб халқни бошқариб юрар экан. Бобом айтади “Одамлар Собир бобони яхши кўрарди ва ҳамма уни гапига қулоқ солар, ким нима иш қилмоқчи бўлса, ундан маслахат сўраб кейин иш бошлар, чунки маслахат берганда ҳаммага маъқул келадиган қилиб, яхшилаб тушунтирарди, бировга озор бергиси келмасди. Уйларига кирсам, кўпроқ Қуръон ўқиб ўтирган бўлар эди. Намозни ўз вақтида ўқишга қаттиқ эътибор қиларди. Бунга мисол, совуқ қиш кунлари, азон айтилгач масжидга чиқаётган эдим, Собир бобо қаердандир шошилиб келдида намозга кечга қолмаслик учун, ариқнинг совуқ сувида тахорат қилди. Дин амалларига қатъий риоя қиларди. Бир куни Собир боболарникида гаплашиб ўтириб кечкириб кетди, “Энди чиқай бобо” деб турсам кимдир чақирди, мен қарайман, деб кўча эшикни очдим. Эшик олдида уч миршаб турарди, улардан бири ичкарига рухсатсиз кириб “Собир бобо борми?“ – деди, шуниси бошлиқ бўлса керак, “ха уйда ўтирибди” – дедим, “Юринглар” – деб қолганларни бошлаб, бобо ўтирган уйга кириб кетишди. Мен ҳам ортларидан кирдим. Биринчи бўлиб киргани “Бобо қандайсиз” – деди, бобо ўрнидан туриб “Ассалому алайкум, келинглар, хизмат” – деб, менга “Бор болам бувинга меҳмон келди дегин” – дейиши билан, бошлиқ “Тўхта керак эмас, биз НКВД данмиз, юринг ота сизда ишимиз бор” – деди, бобо “Тинчликми болам, ўтириб чой ичардик”, бошлиқ “Чой ичгани вақт йўқ, тезроқ бўлинг” – деб дўқ урди. Шу куни бобо улар билан чиқиб кетди ва қайтиб келмади.” – дея бобом хўрсинди. “Кейин билсак бобони “қулоқ” қилган экан, лекин қаерга, нима учун, хеч ким билмади.” Мен Бобо “қулоқ” нима – дедим “Бобога ўхшаш ҳамма яхши кўрадиган, халқни ғамини ўз ғами деб биладиган одамларни мажбуран совуқ юртларга бадарға қилиш” – деб давом этдилар. Бободан кейин қишлоғимиздан ва қўшни қишлоқлардан, кўплаб одамларни “қулоқ” қилишибди. Шунда мен, бобо яхши одамларни нима учун “қулоқ” қилишган – дедим. Бобом “Чунки “қулоқ” қиладиганлар кофир, динсиз, Аллоҳни танимайдиганлар эди. “Қулоқ” қилинганларни ҳамма хурмат қилиб, яхши кўрарди, ҳамма уларни айтганини қилар эди” – дедилар. Мен тушуна олмаган эдим. Бобом “Бунга ўхшаш, халқнинг яхши одамларига қирон келиши 1937-38 йиллар ҳам бўлган. Ўша даврнинг илмлилари одамларни уйларига бориб ўқитишарди. Бизникига ҳам келишиб менга ва бир икки қўшниларга илм ўргатишган. Орадан хечқанча вақт ўтмай, айнан мана шуларни бирин – кетин отишни бошлади. Буларнинг ҳам айблари халқ ғамини еганлари эди.”

Бобом айтиб берган бу хикояга анча йиллар бўлди. Бу орада бу халқ қанча қийинчилакларни бошидан кечирди. “Ўзбеклар пахта иши” ва Афғон воқеалари. Шу воқеаларни ўйлаб хаёлимга бир фикр келади. Бу аянчли воқеалар бу халқнинг сара йигитларини қотилига айланган, сабаблар эканлигини кўрамиз. Ачинарлиси шуки, бу йигитлар учун халқ ғам чекмаганмикан?!

Бир жойда немис файласуфи Гегельнинг сўзларини ўқиган эдим,

“Инсонлар тарихидан чиқарган ягона хулоса шуки, улар ўз тарихидан хеч қачон хулоса чиқармайдилар” .

Тарихга назар ташлаб, нахотки шу гаплар рост бўлса, деб ўйлаб қоламан, лекин Пайғамбар соллолоҳу алайҳи васаллам:

لا يُلْدَغُ الْمُؤْمِنُ مِن جُحْرٍ مَرَّتَيْنِ

“мўъмин киши бир тешикдан икки марта чақилмайди” – деганлар.

Мен хар бир мусулмондан, бизлар хозир ҳам бундай мудҳиш хатога, такрор йўл қўймаябмизми? – деб сўрагим келади. Шу ўринда рус масалчиси Иван Криловнинг бир масали ёдимга тушди,

“Бир ўрмонда қизил, оқ, қора уч эшшак яшар экан. Улар бир жону бир тан бўлиб тинчликда, хаёт кечиришар эди. Бир куни эшшакларга кўзи тушган шерни сўлаги оқибди, лекин уччови бирдам эканлиги учун, уларга ташлангани юраги дов бермабди, шундан сўнг тулкини ишга солибди. Тулки қизил эшшак йўқлигида оқ ва қора эшшакнинг олдига бориб “Сизларга бир яхшилик қилмоқчиман, шу қизил эшшак йиртқичларнинг кўзига жуда хунук кўринаябди-да, агар шундан қутулсаларинг, сизлар бехавотир, тинч, осойишта, фаровон яшар эдиларингиз” – дея “Шунинг учун қизил эшшакга йиртқичлар хамла қилса сизлар кўрмаганга олиб тескари қараб турсаларинг, шунда хаммаси яхши бўлади” – қўшиб қўйибди. Бунга рози бўлган икки эшшак шерикларига йиртқич хамла қилганда, ўзларини кўрмаганга олиб, “Биз омондамизку” – дея ўтлаб юраверишибди. Кунлар ўтиб шерни қорни очибди ва яна тулкини ишга солибди. Тулки бу сафар оқ эшшак кетишини пойлаб, қора эшшакнинг олдига борибди ва олдингидан дадилроқ овозда “Кўрдингми мен сизларга тўғри айтибманми, сизларга хеч ким зиён етказмаябдими?! Хаётинг яхши, бехавотирсан, мазза қилиб яшаб юрибсан, лекин шу шеригинг сени тинчлигинга рахна соладида, шеригингни ранги оқ бўлгани учун кечалари кўриниб қолаябди. Сен ортга қараб турсанг шу шеригингни шер еб олса, ўзинга яхши бўларди, бехавотир, тинч яшардинг” – деб, қора эшшакни кўндирибди ва оқ эшшакнинг куни битибди. Вақт ўтиб шернинг нафси яна эшшак гўштини тусабди, бу сафар эшшакнинг олдига ўзи бориб “Эй эшшак мен сени ейман” – дебди, шунда эшшакнинг кўз олдидан бутун хаёти ўтибди, ўз айбини тушунган эшшак ўз хатоларини энди тузатишни имкони йўқлигини билибди ва “Қизил эшшак ейилган куни мен ҳам ейилган эканман” дебди.

Ўзбекистонни бошқариб келаётган Каримов, бошқарувнинг биринчи кунларидаёқ, халқнинг ичидаги хар қандай сохаларда етакчи бўлган, хох динийми, ёки дунёвий шахсми, бирин кетин йўқ қилиш пайига тушди ва хануз бу йўқ қилишлар давом этмоқда. Чунки халқ ғамини қиладиган ўғлонлар йўқ қилинса, бу халқни хохлаганча хорлашга имкон бўлади. Шундай бўлди ҳам.

Бир фикр юритайлик бундай халқ ўғлонларини йўқ қилиш қачондан бошланди. Бу ходисалар бошқарувга кофир тузуми келиши билан бошланди. Ва хозирги тузум ҳам куфр тузуми эканлиги учун бизларнинг ўғлонларни азоблаб, бешавқатларча йўқ қилмоқда. Биз мусулмонлармиз ва бизнинг ўғлонларни бу тузумлар ўзининг душманлари деб билади. Қачонки Ислом дини хаётимизга кириб келаркан, биз ва бизнинг ўғлонлар омонда бўлади.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси Абдуллоҳ

17.12.2013й.