Ғояга олиб борадиган йўл ҳақида мулоҳаза

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Инсон ўз олдига муайян ғояни қўяр экан, албатта унга эришиш йўли ҳақида ҳам фикрлайди. У ўз ғоясига олиб борадиган йўл ҳамда услуб ва воситаларни белгилашда қулайлик, осонлик, кам харажат ва вақт сарфланиши кабиларга ҳам эътибор қаратади. Бу ўз олдига муайян ғояни қўйган ҳолда фаолият олиб бораётган ҳар қандай жамоа, партия, гуруҳ ва ҳаракатларга ҳам тегишлидир. Улар ҳам ўз олдиларига қўйган ғояга етишиш йўлида унинг тариқати, услуб ва воситаларини белгилайдилар. Шу ўринда эътибор берилиши керак бўлган бир муҳим нуқта борки, уни тўғри англаб олмаслик ҳар қандай ҳаракатнинг адашишига, куч-қувватини бекорга совурилишига, иродаси ва шижоатини синишига сабабчи бўлади. Ҳар қандай ғояни ўзига яраша тариқати, яъни уни воқеликка кўчирадиган, ҳаётда бор қиладиган йўли бўлади. Мана шу йўл унинг тўғри тариқати ҳисобланади. Услуб ва воситалар ҳам шу тариқатга кўра белгиланади.

Аввало, ҳар қандай ғоя Аллоҳнинг розилигига қаратилиши лозим. Аллоҳни рози қиладиган ғоя эса, У зот белгилаб берган йўл билан амалга оширилади. Шунга кўра, агар ғояга олиб борадиган тўғри тариқатдан оғишмай ҳаракат қилинса, албатта ғоя амалга ошади. Бироқ агар мақсад фақат ғояга эришишни ўзи бўладиган бўлса, яъни Аллоҳнинг розилиги эътиборга олинмай, ҳар қандай йўл, услуб ва воситалар билан ғояга етишга ҳаракат қилинадиган бўлса, у ҳолда бундай ҳаракат муваффақиятсизликка учраши аниқ. Чунки муҳими ғояга етиш эмас, балки унга тўғри йўл билан етишдир.

Бугунги кунда Ислом Уммати ичида жуда кўплаб ҳаракатлар, жамоалар, гуруҳлар ва партиялар фаолият олиб бормоқда. Уларнинг аксариятининг даъвоси Исломни ҳокимиятга олиб келишдир. Бу ғояни амалга оширишда улар ўзлари белгилаган тариқатлари бўйича фаолият юритишмоқда. Лекин улар ўзлари учун белгилаб олган тариқатлари ғояга, яъни ҳокимият Исломники бўлишига олиб бормайди. Чунки юқорида айтилганидек, ҳар қандай ғояга етишнинг ўз тариқати бор бўлиб, Исломни ҳокимиятга олиб келишнинг ҳам шаръий тариқати бор. Бу ҳаракатлар тариқатни белгилашда хатога йўл қўйишди, яъни ғояга етишнинг шаръий тариқати қандай бўлиши кераклигини ўрганишмади. Балки ғояга етишни кўзлашди холос. Бунинг оқибатида Исломни ҳокимиятга олиб келишда Шариат ман қилган услуб ва воситалардан ҳам фойдаланишди. Масалан, баъзи ҳаракатлар Исломни демократик йўл билан ҳокимиятга олиб келишга уринишди. Ваҳоланки, Шариат динни ҳаётдан ажратиш асосига қурилган қонунлар воситасида Исломни ҳокимиятга олиб келишни қатъиян ман қилган. Аслида бундай йўл билан Ислом ҳокимият эгасига айланмайди ҳам. Бундан ташқари, ғояга етишда ҳар қандай услуб ва воситалардан фойдаланиш охир-оқибат ғоя воситани оқлайди, деган қоидани қабул қилишга олиб боради. Бундай қоида мусулмонлар ғояга етиш йўлида шаръан ҳаром ишларни ҳам қилавериши мумкин, деган маънони англатади. Бу эса, шаръий тариқатга очиқ-ойдин зид бўлиб, бундай қоидага капиталист шахслар эътиқод қиладилар. Исломни ҳокимият эгаси қилишда ҳаром услуб ва воситалардан фойдаланиш нафақат Шариатга зид, балки бу ғояга ҳам олиб бормайди.

Ғоя Исломни ҳокимиятга олиб келиш экан, демак, унинг тариқати ҳам шаръий манбалардан ишлаб чиқилган бўлиши шарт. Мана шундай тариқатни маҳкам ушлаш билангина ғояга етиш мумкин бўлади. Чунки ҳар қандай исломий гуруҳ ғояга етишнинг шаръий тариқатига амал қилиши лозим. Бу худди намознинг мусулмонга фарзлиги кабидир. Шунинг сингари Исломни ҳокимиятга олиб келиш тариқатига Шариат буюрганидек амал қилиниши исломий гуруҳга ҳам вожибдир.

Тўғри, бундай тариқат кўп вақт, мисли кўрилмаган даражада кўп қурбонликлар талаб қилиши, ғоя йўлида тоғдек улкан тўсиқларга, чидаб бўлмас даражадаги қийинчиликларга дуч келиниши мумкин. Бу албатта табиий ҳолдир. Айниқса, ҳозирги даврда, Исломни ҳокимиятга келишини истамаётган дин душманлари ва мусулмонлар орасидан чиққан мунофиқ кимсалар қаттиқ қаршилик кўрсатаётган бир даврда бундай ғоя йўлида ҳаракат қилиш ўлим билан баробар ишга айланиб улгурди. Бироқ булар ғояга етишнинг шаръий тариқатидан четланишга, ҳаром услуб ва воситалардан фойдаланишга сабабчи бўла олмайди. Аксинча, булар шу йўлда янада собитқадам ва барқарор бўлишга ундайдиган омиллар сифатида қабул қилиниши лозим. Ҳар қандай ҳолат ва вазиятлардан қатъий назар, ғояга етишнинг тўғри тариқатини маҳкам ушлаган ҳолда фаолият қилиш билангина эрта ёки кеч албатта унга эришилади, ин ша Аллоҳ!

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Фаррух

17.08.2019й