Россияда миграция сиёсати нега кескин тус олмоқда?

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

Россияда миграцияга нисбатан сиёсат тобора кескинлашиб бормоқда. Сўнгги ойлардаги қонунчилик ташаббуслари, зўравонлик ва таҳқирлаш очиқ намоён бўлган рейдлар, жамоатчилик сўровлари натижалари буни яққол кўрсатиб турибди. Бу кескинликнинг замирида асосан икки омил мавжуд:

1. Россия 2022 йилдан буён давом этаётган Украинага қарши босқин урушининг иқтисодий, демографик ва сиёсий оқибатларини ҳис қилмоқда. Ғарб давлатлари томонидан жорий этилган кенг қамровли санкциялар Россия иқтисодиётини сезиларли тарзда издан чиқарди. Бундай вазиятда Путин ҳукуматининг бошқарувдаги лаёқатсизлиги ҳам очиқ кўриниб қолди.

2. Сўнгги воқеалар Россиянинг ғарбий ва жанубий чегараларида стратегик устунлик мақомини бой бераётганини очиқ кўрсатди. Бу эса, Озарбайжон билан боғлиқ зиддият ва Марказий Осиёдаги режимларнинг Москва таъсирини камайтиришга интилувчи қадамларида намоён бўлмоқда.

Мана шундай шароитда Путин режими аҳоли норозилигини манипуляция қилиш ва қўшни минтақаларда ўз таъсирини кучайтириш мақсадида “Крокус Сити Холл фожиаси”ни дастак қилиб, мусулмон меҳнат муҳожирларини нишонга олди.

2025 йил 15 июль куни Россия Давлат Думаси мигрантларнинг Россиядан хорижга пул ўтказишини чеклаш бўйича янги ташаббусни муҳокама қилди.

Ўзбекистон Марказий банки маълумотларига кўра, жорий йилнинг дастлабки олти ойида Ўзбекистонга Россиядан келиб тушган пул ўтказмалари ҳажми 6,4 миллиард долларни ташкил этди. Бу Ўзбекистонга келиб тушадиган барча пул ўтказмаларининг 78 фоизини ташкил қилади.

Жаҳон банкининг 2024 йил учун тақдим этган маълумотларига кўра, меҳнат мигрантларининг пул ўтказмалари Марказий Осиё давлатлари иқтисодиётида ҳал қилувчи ўрин тутади. Масалан, Тожикистон ЯИМининг 45%, Қирғизистонники 24%, Ўзбекистонники эса 14 фоизини ушбу пул ўтказмалари ташкил этган.

“Меҳнат муҳожирлари орқали юбориладиган маблағлар фақат оилалар учун эмас, балки бутун давлатнинг ташқи савдо мувозанати ва миллий валютанинг барқарорлиги учун хизмат қилади”, – дейди иқтисодчи Сергей Жаворонков (Forbes, 2024).

Шунга кўра, пул ўтказмалари минтақа ҳукуматлари учун иқтисодий ва сиёсий барқарорликни сақлаш воситасига айланган. Чунки ўз юртида иш тополмай, чет элда ишлаётган меҳнат муҳожирлари оилаларини боқиш билан ички бўҳрон ва оммавий норозиликлар олди олинмоқда. Агар Россиядан хорижга пул ўтказиш чекланса, бу нафақат мигрантларга, балки минтақа режимларига иқтисодий ва сиёсий босим бўлиб, уларни жиловлашга хизмат қилади. Шунингдек, бу каби чоралар гўёки Россиядаги иқтисодий ва молиявий тангликни миграция сиёсати соясига яширишга ўхшайди. Шунга қарамасдан, расмийлар иқтисодиётдаги асл ҳолатни эътироф этишга мажбур бўлмоқда.

Максим Решетников – Россия иқтисодиёт вазири: “Россия иқтисодиёти рецессия арафасида турибди”.

“Иқтисодиётда хавф сигналлари қизилча ёна бошлади”. (The Wall Street Journal, Business Insider)

Герман Греф – “Сбербанк” президенти: “Биз жуда оғир иқтисодий вазиятда қолганмиз. Бу ҳали охири эмас… Олдинда банкротликлар ва дефолтлар турибди”.

“Россия иқтисодиёти “мукаммал бўрон” ичида қолмоқда: инфляция, юқори фоиз ставкалари, инвестициялар етишмаслиги – булар барчаси бир вақтда”. (The Moscow Times)

Сергей Алексашенко – Россия Марказий банкининг собиқ раҳбари ўринбосари: “Россия иқтисодиёти ҳақидаги расмий сўзлар – ёлғон. Аслида чуқур инқироз юз беряпти”. (Radio Free Europe / Radio Liberty).

Бундан ташқари, Россия Давлат Думаси 15 июль куни биринчи ўқишда мигрантлар учун қўшимча давлат божларини жорий этиш тўғрисидаги қонун лойиҳасини кўриб чиқди. Аввалроқ, Россия парламенти қуйи палатаси раиси Вячеслав Володин бу қонунчилик ташаббуси Россия бюджетига тушумларни оширишга ва мигрантлар устидан назоратни кучайтиришга ёрдам беришини таъкидлаган эди.

Шу билан бирга, Россиядаги криминал вазиятнинг анча хавотирли эканлигига сабаб қилиб мигрантлар кўрсатилмоқда. Тергов қўмитаси раҳбари Александр Бастрикиннинг маълум қилишича, ўтган йили мамлакатда келгиндилар томонидан қарийб 39 минг жиноят содир этилган. Умумий жиноятлар сони бироз камайган бўлса-да, оғир ва ўта оғир жиноятлар сони кескин – 32 фоизга ошган. Ҳуқуқ-тартибот идораларини, айниқса, мигрантлар орасида экстремистик жиноятларнинг кескин ўсиши – бир йилда 147 фоизга ошиши ташвишга солмоқда.

Бастрикиннинг ташвишлари фонида меҳнат муҳожирларига ҳатто шахсий ҳаётига дахл қиладиган “электрон қамоқ” тизими жорий этилмоқда. Москва мэри Сергей Собянин маълум қилишича, меҳнат мигрантларини назорат қилиш учун махсус мобил илова жорий этилади. У орқали исталган пайтда мигрант ўз геолокациясини ва юзини тақдим этиши талаб қилинади. Чет эл фуқароларидан сурат, бармоқ излари ва ДНК намуналари олинади. Уларнинг ҳаракати таҳлил қилинади ва электрон мигрант карталари жорий этилади. Бу карталарда қизил – қидирувдаги шахс, сариқ – қоидабузар, яшил – ҳеч қандай муаммосиз мақомлари белгиланади. “Анъанавий усуллар, яъни дубинкалар ва рейдлар билан мигрантларни назорат қилиш жуда қийин, шаҳар кўлами ва миграция оқимларини ҳисобга олган ҳолда, деярли имконсиздир”, – деди Собянин.

Ҳатто Россияда касалликлар тарқалишида ҳам меҳнат муҳожирлари айбдор қилинди. Ольга Демичева, шифокор ва Инсон ҳуқуқлари бўйича кенгаш аъзоси, кўпинча инфекциялар мамлакатга четдан кириб келишини ва натижада ҳатто эмланган фуқаролар ҳам касалланишини таъкидлади. У, жумладан, шундай деди: “Бизда менингокок инфекцияси эпидемияси авж олди. Бу мамлакатимизга ишлаш учун келган меҳнат муҳожирлари томонидан олиб келинган импорт қилинган эпидемия эди”.

РИА Новости хабарига кўра, Россия Давлат Думаси депутатлари меҳнат мигрантларидан касалликлар йўқлиги ҳақидаги маълумотномаларни талаб қилиш таклифи билан чиқди. “Меҳнат мигранти Россия Федерацияси давлат чегарасини кесиб ўтаётганда тиббий суғуртани, одам иммунитет танқислиги вируси (ОИВ), “В” ва “С” гепатити билан зарарланмаганлигини тасдиқловчи таҳлил натижаларини тақдим этиши шарт. Шунингдек, мигрантларда захм ва сил касалликлари бўлмаслиги керак”.

Бу каби кетма-кет босимлар мигрантлар оқимига таъсир қилиши табиий. Шунинг учун рус режими қўшимча йўналишлар очмоқда. Урал савдо-саноат палатаси раҳбари Андрей Бесединнинг ЕАН агентлигига маълум қилишича, жорий йилда Россияга Ҳиндистондан 1 миллионгача муҳожир келиши кутилмоқда. Бундан ташқари, Шри-Ланка ва Шимолий Корея билан ҳам келишувлар мавжудлигини айтди. Бироқ мигрантларнинг мусулмон ва мусулмон бўлмаган тоифасига икки стандартли муносабат қўлланиши кутилмоқда.

Россиядаги мусулмон мигрантларига қарши кампания давлат органлари билан чекланиб қолмаяпти. Ҳукумат тарафдори бўлган ультраўнгчи “Русская община” ташкилоти ўз фаолиятини сезиларли даражада кучайтирди. Унинг аъзолари бозорларда, кафе ва хостелларда зўравонлик рейдларини ўтказмоқда, ўзбошимчалик билан “текширувлар” уюштириб, содир бўлаётган ҳолатларни видеога олмоқда ва тадбиркорларга бизнесини ёпиш билан таҳдид қилмоқда. “Медуза” нашрининг таъкидлашича, “Русская община” ФСБнинг қўл остида ташкил этилган ва махсус хизматлар кўрсатмалари асосида ҳаракат қилади. Фақат куч тузилмалари томонидан бундай тажовузкор акцияларга розилик олибгина қолмай, балки уларнинг топшириқларини ҳам бажаради, шу жумладан, мигрантларга ҳужумлар уюштиришни ҳам.

Ўз навбатида, Россия ҳукумати иқтисодий ва сиёсий таназзул фонида аҳолида пайдо бўлган норозиликларни манипуляция қилишда натижага эришмоқда. Mail Новости томонидан ўтказилган сўров натижалари жамиятда ксенофобик кайфият кучайиб кетганини кўрсатди. Унга кўра:

Фақат 3% рус фуқароси мигрантларни иқтисодиёт учун фойдали деб ҳисоблайди;

40% – миграцияни жамиятдаги кескинлик ошиши билан боғлайди;

22% – миграция ижтимоий инфратузилмага юк тушираётганини таъкидлайди;

91% – ноқонуний мигрантларнинг ҳуқуқларини тўлиқ чеклаш тарафдори.

61% – давлат мигрантлар учун рус тили курсларини молиялаштирмаслиги керак деб ҳисоблайди.

Хулоса шуки, Путин режими ички ва ташқи сиёсатдаги стратегик мақсадларига эришишда мусулмон меҳнат муҳожирларини “қурбон” қилмоқда. Уни тийиб қўйиш учун эса, минтақа режимлари, хусусан, ўзбек режимида на сиёсий ирода ва на қатъият бор. Нажот йўли эса ягона, яъни нафақат Россия ва Хитойни, балки Уммат устидаги бугунги барча кулфатларнинг асосий сабабчиси бўлган Америка бошчилигидаги коллектив Ғарбни ҳам тийиб қўя оладиган ва бу мустамлакачи кучларни Ислом салтанатига бўйсундириб, олам узра Ислом адолатини қарор топтирадиган Рошид Халифалик давлатини барпо қилишдир. 

وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ وَلَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضَىٰ لَهُمْ وَلَيُبَدِّلَنَّهُم مِّن بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْنًا ۚ يَعْبُدُونَنِي لَا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئًا ۚ وَمَن كَفَرَ بَعْدَ ذَٰلِكَ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ

– “Аллоҳ сизлардан иймон келтириб, солиҳ амалларни қилганларга уларни ер юзида худди улардан олдин ўтганларни халифа қилганидек халифа қилишни, улар учун Ўзи рози бўлган динни мустаҳкамлашни ва уларнинг хавф-хатарларидан сўнг омонликни бадал қилиб беришни ваъда қилди. Менгагина ибодат қилурлар ва Менга ҳеч нарсани ширк келтирмаслар. Шундан кейин ҳам ким куфр келтирса, бас, ана ўшалар, ўзлари фосиқлардир”.         (Нур:55)

Ҳизб ут-Таҳрир Ўзбекистон Матбуот бўлими аъзоси Иззатуллоҳ

20.07.2025й