Сеулдаги саммит: Жанубий Кореянинг геосиёсий амбициялари ва Африка омили

Жанубий Кореяда элликта Африка давлатлари делегацияларининг қабул қилиниши расмий Сеулнинг глобал иқтисодий мақоми ва минтақавий таъсир доираси тобора кенгайиб бораётганидан далолат беради.

Шу йилнинг 2 июнь куни Жанубий Корея ҳукумати ташаббуси билан Сеулда ўтказилган Корея — Африка саммити доирасидаги ташқи ишлар вазирларининг учрашуви халқаро дипломатия кун тартибидаги муҳим воқеликка айланди. Илк бор ташкил этилган ушбу йирик анжуманда қитъанинг 50 га яқин давлатидан вакиллар иштирок этгани Сеул дипломатиясининг тарихий ва юқори даражали муваффақияти сифатида баҳоланмоқда.

Мазкур тадбир фақатгина вазирлар даражасидаги мулоқот билан чекланиб қолмади. Саммитда Африка Иттифоқи, Африка тараққиёт банки ҳамда Африка қитъаси эркин савдо ҳудуди (AfCFTA) каби нуфузли минтақавий ташкилотлар ва молиявий институтлар раҳбарлари ҳам ҳозир бўлишди.

«Трансформациялар даврида глобал муаммоларга умумий ечимлар топиш йўлидаги шериклик» шиори остида ўтган конференцияда асосий эътибор замонавий таҳдидларга қаратилди. Анжуманни очиб берган Жанубий Корея Ташқи ишлар вазири Чо Тхэ Ёл халқаро муносабатлар тизимидаги шиддатли трансформациялар шароитида глобал таъминот занжирларининг узилиши, озиқ-овқат ва энергия хавфсизлиги муаммоларига қарши биргаликда курашиш зарурлигини таъкидлади. Айнан мана шу омиллар бугунги геосиёсий ва глобал иқтисодий саҳнада Африка қитъасининг стратегик аҳамиятини ҳар қачонгидан ҳам оширмоқда.

Сеулдаги Корея — Африка саммитидан кўзланган асосий мақсад — глобал таъминот занжирлари, энергия ва озиқ-овқат хавфсизлиги тизимидаги инқирозларни бартараф этиш ҳамда томонлар ўртасидаги ўзаро манфаатли иқтисодий ҳамкорликни сифат жиҳатидан янги босқичга олиб чиқишдир.

Жанубий Корея Ташқи ишлар вазири Чо Тхэ Ёл ушбу анжуманнинг аҳамияти ҳақида гапирар экан, қуйидагиларни алоҳида қайд этди: «Мазкур учрашув халқаро муносабатлар тизимида шиддатли трансформациялар кечаётган ва дунё ҳамжамияти таъминот, энергия ҳамда озиқ-овқат соҳаларида кўп ўлчовли инқирозларга рўбарў келаётган муҳим бир паллада бўлиб ўтмоқда».

Вазир Яқин Шарқдаги геосиёсий беқарорлик ва Ҳурмуз бўғози атрофидаги стратегик ноаниқликлар фонида Африка қитъаси давлатларининг глобал иқтисодий ва геосиёсий вазни тобора ортиб бораётганини, бу эса Сеул ва Африка ўртасидаги зич ҳамкорликни ҳар қачонгидан ҳам зарурроқ қилиб қўйишини таъкидлади.

Саммит давомида африкалик ҳамкорлар Жанубий Корея томони билан савдо-сотиқ, инвестициялар, фан ва технологиялар, барқарор таъминот занжирларини шакллантириш, иқлим ўзгаришига қарши кураш, соғлиқни сақлаш, хавфсизлик ҳамда тараққиёт дастурлари каби кенг қамровли масалаларни муҳокама қилдилар.

Анжуман доирасида ўтказилган икки томонлама учрашувлар ва бизнес-форумларда Африка қитъасининг хусусий сектори, етакчи компаниялари, молиявий институтлари ва экспертлар ҳамжамиятидан 300 дан ортиқ нуфузли вакиллар иштирок этди. Улар кореялик шериклар билан янги инвестициявий имкониятлар, саноат кооперацияси ва хомашё таъминоти занжирларини мустаҳкамлаш бўйича истиқболли келишувларга эришишди.

Жанубий Кореянинг Африка қитъасига бўлган қизиқиши — минтақанинг улкан энергия ва минерал ресурсларига эгалиги ҳамда глобал геосиёсий рақобат майдонига айланиб бораётгани билан изоҳланади. Яқин Шарқдаги беқарорлик ва Ҳурмуз бўғозидаги таҳдидлар фонида Африка қитъасининг муқобил марказ сифатидаги мақоми тобора ортиб бормоқда. Бу эса Сеул ва Африка ўртасидаги ҳамкорликни кечиктириб бўлмайдиган стратегик эҳтиёжга айлантирди.

Саммитнинг биринчи ялпи мажлисини очиб берган Ташқи ишлар вазири Чо Тхэ Ёл Африкани «келажак қитъаси» деб таърифлади ва ўз фикрини учта асосий омил билан асослаб берди:

• Демографик салоҳият: Қитъа аҳолисининг мутлақ кўпчилигини ташкил этувчи меҳнатга лаёқатли ёшлар қатлами.
• Геостратегик мавқе: Атлантика ва Ҳинд океанлари ҳамда Адан бўғозини боғлаб турувчи глобал денгиз йўллари чорраҳасида жойлашгани.
• Критик хомашё захиралари: Сунъий интеллект ва юқори технологияли дата-марказлар фаолияти учун ҳаётий аҳамиятга эга бўлган ноёб минералларнинг улкан захиралари.

Мазкур конференция Жанубий Кореянинг Африкадаги иқтисодий, тижорат ва инвестициявий иштирокини мустаҳкамлаш йўлидаги узоқ муддатли стратегиясининг бир қисмидир. Расмий Сеул шериклик изчиллигини таъминлаш мақсадида яқин йилларда қатор қўшимча тадбирларни, жумладан, тижорат алоқаларини мустаҳкамлашга қаратилган «Минераллар бўйича махсус саммит»ни ташкил этишни, шунингдек, 2029 йилда Корея — Африка учинчи саммитини ўтказишни режалаштирмоқда.

Жанубий Корея бугунги кунда юқори технологик ва глобал миқёсда тан олинган иқтисодий қудрат марказидир. Мамлакат ялпи ички маҳсулот (ЯИМ) ҳажми бўйича жаҳонда ўн учинчи ўринни эгаллаб, Осиё қитъасида Хитой, Япония ва Ҳиндистондан кейинги энг йирик иқтисодиётлардан бири сифатида таснифланади. Шу билан бирга, ихтирочилик ва патентларни рўйхатдан ўтказиш кўрсаткичлари бўйича Сеул дунёда Хитой, АҚШ ва Япониядан кейин тўртинчи ўринда туриб, Германия, Франция ва Буюк Британия каби Европанинг етакчи давлатларини ортда қолдириб келмоқда.

Ҳарбий-стратегик соҳада ҳам Жанубий Корея мустақил ва қудратли армияга эга. Мамлакат ўзи ишлаб чиқарган замонавий ракета тизимлари ва ҳаво ҳужумидан мудофаа мажмуалари билан таъминланган бўлиб, бу омил уни глобал ракета технологиялари йўналишида дунёнинг энг кучли давлатлари қаторига олиб чиқди.

Мазкур иқтисодий ва ҳарбий устунликлар Жанубий Кореяни халқаро муносабатлар тизимидаги тўлақонли ва нуфузли йирик минтақавий давлатга айлантиради. Сеул геосиёсий майдонда, хусусан, Хитойга қарши мувозанатни сақлашда Вашингтон билан стратегик иттифоқчи бўлса-да, уни классик маънодаги Америкага тобе ёки суверен бўлмаган давлат сифатида баҳолаб бўлмайди.

Жанубий Корея давлат бошқаруви ва сиёсий тизими капиталистик ҳамда демократик институтлар пойдеворига қурилган. Бу муассасаларнинг кучи ва мустақиллиги яқин тарихдаги сиёсий инқирозда яққол намоён бўлди. Собиқ президент Юн Сок Ёлнинг конституциявий тузумга ва сайланган ҳукуматга қарши ҳарбий ҳолат эълон қилиш орқали ҳокимиятни ушлаб қолиш режалари мамлакатнинг сиёсий ва ҳуқуқий институтлари томонидан барбод қилинди. Армиянинг маълум даражадаги ҳаракатларига қарамай, сиёсий тизим ўз барқарорлигини сақлаб қолди: давлат раҳбари импичмент орқали ҳокимиятдан четлатилди ва конституциявий тузумни ағдаришга уриниш ҳамда давлатга хоинлик айбловлари билан умрбод қамоқ жазосига ҳукм қилинди. Бу эса Корея сиёсий тизимининг ҳар қандай авторитаризм хавфидан устун турувчи суверен институционал қудратга эга эканини исботлайди.

Жанубий Корея томонидан Африка қитъаси давлатлари раҳбарлари ва юқори мартабали делегациялари иштирокида ташкил этилган ушбу йирик конференция Сеулни «Қора қитъа»нинг хомашё ва иқтисодий ресурслари учун курашаётган глобал қудрат марказлари қаторига олиб чиқмоқда. Бу жараён, ўз навбатида, Кореяни Африкада йирик инвестициявий ва масштабли лойиҳалар орқали фаол инфратузилмавий экспансия олиб бораётган Хитой билан тўғридан-тўғри геоиқтисодий рақобат майдонига дучор қилади. Халқаро сиёсий майдонда Пекиннинг бу қадар шиддатли таъсир кучини на АҚШ ва на Ғарб давлатлари тўлиқ жиловлай олди. Шу сабабли Вашингтон Осиё-Тинч океани ва глобал миқёсда Хитойнинг иқтисодий ҳукмронлигига қарши мувозанат ўрнатишда Жанубий Корея каби стратегик ва технологик жиҳатдан ривожланган иттифоқчиларининг салоҳиятига таянишга мажбур бўлмоқда.

Агар Жанубий Корея Африка қитъасида ўз стратегик ва иқтисодий мавқеини мустаҳкамлашга эришса, бу Сеул ташқи сиёсатининг локал ва минтақавий даражадан сифат жиҳатидан янги — глобал сиёсий босқичга кўтарилишини англатади. Натижада, Жанубий Корея келажакда халқаро муносабатларнинг кун тартибини белгиловчи етакчи глобал кучлардан бирига айланиши учун мустаҳкам пойдевор яратади.

Роя газетасининг 2026 йил 17 июн, чоршанба кунги 604-сонидан