Сиёсат кимнинг иши?

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Сиёсат. У ҳақида жуда кўп гапириш мумкин. Бироқ ушбу суҳбатимизда сиёсат тушунчасига умумий қараган ҳолда унинг ҳақиқатига ойдинлик киритишга ҳаракат қиламиз. Зеро, бугун мусулмонларда унинг ҳақиқати борасида жуда кўп тушунмовчилик ва чалкашликлар бор. Сўзимизни сиёсат тушунчасига таъриф беришдан бошлаймиз:    

Сиёсат умматни ички ва ташқи жиҳатдан бошқармоқдир. У давлат ва уммат томонидан амалга оширилади. Бошқарув бевосита давлат қўлида бўлади. Уммат эса, ундан ҳисобот олиб туради.

Демак, сиёсатда умматнинг ўзига яраша ўрни бор ва бу ишни уммат иштирокисиз амалга ошириб бўлмайди. Албатта, буни уммат тушуниши керак ва у сиёсатда ўзи тарафидан амалга ошириши лозим бўлган ишларни қилиши талаб қилинади. Гап Ислом Уммати ҳақида борар экан, ҳар бир мусулмон одам халқаро ва минтақавий сиёсатдан хабардор бўлиб бориши, улар ҳақида ҳеч бўлмаганда умумий равишда бўлса ҳам тўғри тасаввурга эга бўлиши лозим. Бу билан фақат маълумот тўплаб, маълумотлар базасига эга бўлиш ёки ҳеч қандай асосга эга бўлмаган, далил-ҳужжатсиз ё қуруқ фаразларга асосланган сиёсий таҳлилларни кузатиб бориш айтилаётгани йўқ, балки рўй бераётган воқеа-ҳодисаларга тўғри баҳо бериш, тўғри хулосалар чиқариш назарда тутилмоқда. Бунинг учун мусулмон ўзида сиёсий онгни шакллантириши керак. Сиёсий онг муаммоларнинг келиб чиқиш сабабларини аниқлаш, уларни чуқур ва ёрқин тушуниш ҳамда уларга тўғри ечим беришдан иборатдир. Ва бу иш муайян позиция ёки нуқтадан туриб бажарилиши лозим. Бу нуқта мусулмонда Ислом ақидаси бўлиши шарт. Шундай қилинса, мусулмон кишида воқеа-ҳодисаларга тўғри ҳукм чиқариш имкони бўлади ҳамда у турли фитна, алдов, чалғитиш, чалкаштиришларга учмайдиган сиёсий шахс сифатида шаклланиб боради ва ҳар қандай ҳолатда исломий позицияни эгаллай олади. Аллоҳ Таоло айтади:

 وَأَنَّ هَـذَا صِرَاطِي مُسْتَقِيمًا فَاتَّبِعُوهُ وَلاَ تَتَّبِعُواْ السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَن سَبِيلِهِ ذَلِكُمْ وَصَّاكُم بِهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ 

– “Албатта, мана шу Менинг Тўғри Йўлимдир. Бас, шу йўлга эргашинглар! (Бошқа) йўлларга эргашмангизки, улар сизларни Унинг йўлидан узиб қўяр. Шояд тақво қилсангиз, деб сизларни мана шу нарсаларга буюрди”. (Анъом:153)

Энди сиёсатга аралашмайман, сиёсат зерикарли, сиёсат мени ишим эмас, сиёсат билан шуғулланадиган хос одамлар бор… деган гапларга келсак, буларнинг барчаси ё дангасалик ё қўрқув ёхуд яна бошқа сабабдан келиб чиққан гаплардир. Сиёсат худди ёмғир ёки қорга ўхшайди. Ёмғир ёки қор ёғса ҳамма жойга баравар ёғади. Кимларнидир четлаб ўтмайди, кимларгадир керак ёки керак эмаслигига қарамайди. Ўз навбатида, одамлар ҳам ёмғир ёки қорни уларнинг устига ёғишини инкор қила олмайдилар, тўхтатиб ҳам қололмайдилар, ҳар томондан у билан ҳисоблашишга мажбурлар. Сиёсат ҳам айнан одамлар устида бўлади, дарахтлар, ўсимликлар ёки ҳайвонлар устида бўлмайди. Сиёсат одамлар ҳаётига тўғридан-тўғри таъсир кўрсатади ва буни ҳеч ким инкор қила олмайди. Шунингдек, ҳамма – хоҳлайдими йўқми, қизиқадими йўқми – сиёсат билан ҳисоблашмасдан иложи йўқ. Демакки, сиёсат ҳар бир одамга таъсир кўрсатади, чунки у одамлар устида бўладиган иш.

Сиёсатга яна бошқа жиҳатлардан қараб кўрайлик. Сиёсат кўнгилочар шоу ёки ҳордиқ чиқариш ўрни эмаски унга зерикарли, деб қаралса, унинг жиддий бўлиши табиий ҳол. Чунки гап одамлар ҳаёти ва тақдири устида кетади. Шунинг учун сиёсатнинг қизиқарли бўлиши талаб қилинмайди. Яна сиёсат маълум соҳага ҳам чекланмаган. Масалан, иқтисод соҳасининг ўз мутахассислари бор, улар ўша соҳанинг хос одамлари ҳисобланади. Чунки улар иқтисодни бошқалардан кўра яхшироқ тушунадилар, уни майда тафсилотларигача биладилар. Лекин улардан бошқа соҳада, масалан, таълим борасида фикр сўралмайди. Чунки таълимнинг ҳам фикр сўраладиган ўз мутахассислари бор. Сиёсат эса, бирор соҳага чекланмайди, балки барча соҳаларни, бутун жамиятни ва ташқи алоқаларни ўз ичига олади. Тўғри, бу борада ҳам мутахассислар бор. Лекин бу дегани сиёсат иши фақат уларга чекланади, дегани эмас. Юқоридаги сиёсатнинг таърифига қарасак, умматнинг бошқарув ишида иштирок этиши белгилаб қўйилган. Демакки, бу фақат хос одамларнинг иши эмас, балки бутун уммат шуғулланиши керак бўлган ишдир.

Юқоридагилар сиёсат ҳақидаги қисқа ва умумий мулоҳазалардир. Шулардан келиб чиқиб айтиш мумкинки, сиёсатга эътиборсизлик инсоннинг ўз ҳаётига нисбатан эътиборсизлиги билан баробардир. Исломга муҳаббати бор бўлган, уни қандай бўлса, шундайлигича тушунишга ва амал қилишга интилаётган ҳар бир мусулмон ўз устида татбиқ бўлаётган сиёсатга эътиборсиз бўлиши мумкин эмас.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Фаррух

04.03.2020й