Туркий давлатлар ташкилотининг фавқулодда йиғини ҳақида
Туркий давлатлар ташкилотининг фавқулодда йиғини ҳақида
بسم الله الرحمن الرحيم
Озарбайжон президенти Илҳом Алиев ташаббуси билан 16 март куни Анқарада Туркий давлатлар ташкилоти давлат раҳбарларининг навбатдан ташқари саммити бўлиб ўтди. Туркий Давлатлар Ташкилотининг (ТДТ) “Фавқулодда вазиятлар – фавқулодда вазиятларни бошқариш ва инсонпарварлик ёрдами” мавзусидаги саммитида Туркия, Ўзбекистон, Озарбайжон, Қозоғистон, Шимолий Кипр Турк Республикаси, Венгрия, Туркманистон давлатлари раҳбарлари ҳамда Туркий Давлатлар Ташкилоти Бош котиби Кубаничбек Омуралиев қатнашди. Саммитда Туркий давлатлар раҳбарлари Анқара декларациясини ва яна иккита муҳим деб баҳоланган ҳужжатни имзолашди. Бироқ фавқулодда йиғин ўтказишга Анқара декларациясидаги иккита масала асос бўлгани кўринмоқда.
Биринчи: (5-банд) Қозоғистон, Туркманистон ва Туркияда бўлиб ўтадиган умумий ва президентлик сайловлари, шунингдек, Ўзбекистонда референдумни муваффақиятли якунлаш масаласи.
Анқара саммитига раислик қилган Шавкат Мирзиёев бу саммитни савдо-иқтисод, туризм ва гуманитар соҳалардаги алоқаларни ривожлантиришга қаратилган йиғин сифатида талқин қилишга уринди. Бироқ саммит воқесига қаралса, ТДТга аъзо давлат раҳбарлари ўз ҳамкасбларини иқтидорда сақлаб қолиш учун дастаклашга келишиб олгани маълум бўлади. Жумладан, Мирзиёев туркияликларни президент сайловида Эрдўғанга овоз беришга чақириб шундай деди: “замонавий ва қудратли Туркиянинг бугунги барча ютуқларида ва эришаётган улкан марраларида ҳурматли Президентнинг мислсиз хизматлари борлигини алоҳида эътироф этамиз. Шу боис, барча қардош халқларимиз номидан турк элига мурожаат этиб, сайловларда муҳтарам Режеп Таййип Эрдоған номзодини тўлиқ қўллаб-қувватлашга чақирамиз” (иқтибос тугади). Эрдўған ҳукуматининг динни ниқоб қилиб юритган 21 йиллик илмоний сиёсати халқни қандай фожиавий ҳолатга олиб келгани табиий офатлар сабабли янада очиқроқ тарзда ўртага чиқди. Бинолар қурилишига масъулиятсизлик билан ёндашилганидан ташқари, зилзила рўй берган жойларга кечикиб етиб келган техника воситаларининг “AFAD” бошқармасининг ишга киришиш тўғрисидаги буйруғини кутиб туриб қолгани оқибатида, вайроналар остидаги инсонлар олинган жароҳат, очлик ва совуқдан жон таслим қилишди. Туркиянинг 10 та вилоятида юзага келган зилзилада расмий ҳисоботга кўра 50 мингдан зиёд – норасмий манбаларга кўра 100 минглаб – инсон ҳалок бўлган. Бироқ Ҳатай вилоятининг ўзида 5 минг 696 та катта бинолар қулагани норасмий манбалар келтирган рақамлар ҳақиқатга яқинроқ эканлигини кўрсатади. Шундай фожиалардан сўнг Эрдўғаннинг халқ олдига чиқиб “қўлимиздан келганини қилдик, қолганига эса биздан рози бўлинглар” деган гапи ҳукумат тарафдорларини ҳам кучли ғазабига сабаб бўлди. Бундай вайронкор зилзилалар нафақат турк халқини, балки бутун Ислом Умматини иймоний уйғонишини тезлатувчи силкинишлар бўлиши даркор. Чунки табиий офатларнинг тез-тез рўй бериши ва улкан талофатларни юзага чиқариши инсонлар қилмишидан бўлади. Пайғамбаримиз Муҳаммад алайҳиссалом зино ва фаҳш ишларнинг кўпайиши ҳамда зулмнинг ортишига ер тоқат қилолмайди, деганлар. Шу сабаб Аллоҳга ёлворади, нола қилади ва титрайди. Америка малайи бўлган Эрдўған етакчилигидаги туркий давлатлар ташкилоти эса, табиий офатлар масаласида техник хавфсизлик талабларига эътибор қилиш ва жаҳоннинг (асосан Ғарбнинг) энг илғор тажрибасини соҳага татбиқ этишни ечим сифатида қабул қилди. Ваҳоланки, барча инқироз ва ҳалокатларга Ғарбдан кўчирилган сиёсий тузум, иқтисодий низом ва маданий дастурлар сабаб бўлмоқда. Туркия халқи ҳаётини қийинлаштириб юбораётган капиталистик ҳаётдан чексиз бетоқатлик ҳис қилиб, Эрдўған ҳукуматидан ҳам, мухолиф партиялардан ҳам безор бўлган бир пайтда Шавкат Мирзиёев аҳолини Эрдўғанга овоз беришга даъват этди. Мирзиёев бу билан чекланмай, Уммат хоини бўлган Эрдўған ҳукуматини қўллаб-қувватлаш учун Ҳатай вилоятининг Овакент ҳудудида кўркам уй-жойлар, замонавий мактаб ва инфратузилма объектларини қуришга ваъда берди. Шунингдек, Мирзиёев Туркия вице-президенти Фуат Ўқтойни “Дўстлик” ордени билан тақдирлади.
Ўзбекистоннинг ташқи қарзи кун сайин ўсиб бораётган бир пайтда Мирзиёев нима сабабдан катта молиявий чиқим қилишга қарор қилди? Маълумки, Ўзбекистон ҳукуматининг Россияга яқинлиги ва айни пайтда кўп векторли сиёсат юритаётгани Ғарб босимига учрашига олиб келмоқда. Ўтган ойда АҚШ давлат котиби Энтони Блинкеннинг Тошкентга келиб, Ўзбекистон ҳукуматининг Россия билан муносабатларини муҳокама қилгани бу босимлар кучаяётганини кўрсатди. Мирзиёев учун президентликда қолиш ва тахтини мустаҳкамлаш ҳаёт-мамот масаласи ҳисоблангани учун Ғарб босимини заифлатиш мақсадида АҚШнинг малайи бўлган Эрдўғанга яқинлашишга интиляпти. Бу қадам Американи мамнун қилса, бугунги вазият нуқтаи назаридан Россияни ғазаблантирмайди.
Иккинчи: (9-банд) Озарбайжон Республикасининг Эрондаги элчихонасига қилинган қонли қуролли ҳужумни қоралаш ва барча айбдорларни жавобгарликка тортиш учун кенг қамровли тергов ўтказишга чақириш.
ТДТнинг фавқулодда саммити Илҳом Алиев ташаббуси билан ўтказилди. Бунга Эрон ҳарбий учоғининг Тоғли Қорабоғ минтақасига киришга урингани сабаб бўлди. Эроннинг провакацион ҳарбий ҳаракатидан сўнг НАТО иттифоқи қуруқлик кучлари қўмондонлиги штаб бошлиғи Мустафо Ўғуз (Туркия) Қорабоққа етиб борди ҳамда Озарбайжон мудофаа вазири ва Қорабоғдаги ҳарбий бўлинма раҳбари билан учрашди. Озарбайжон ҳукумати Ислом ва мусулмонларга таяниш ўрнига, Арманистон ва Эронга қарши Туркия воситасида Америкадан дастак кутяпти. Ҳолбуки, бундан олти ой муқаддам АҚШ конгресси вакиллар палатаси спикери Нэнси Пелоси Ереванга келиб Арманистон фойдасига Озарбайжонни айблагани Американинг қанчалар нохолис ва разил эканлигини кўрсатган эди. Эронга келсак, унинг аҳолисининг камида 30 фоизини ташкил қилувчи туркийлар мамлакат ҳудудининг 40 фоизини эгаллашган. Эроннинг рувайбиза ҳукумати туркий аҳолини ташқаридаги миллатдошлари билан алоқа ўрнатишини олдини олиш мақсадида Ислом ва мусулмонларнинг ашаддий душманларидан бўлган Арманистонни қўллаб келади. Уларнинг мусулмонларни қонини тўкаётганини оқлаб, моддий, маънавий кўмак бериб келади. Мана шу бузуқ миллатчилик ва ватанчилик фикрлари барча мусулмонларни ўз домига тортиб уларни парчаланиб, бир-биридан узоқлашишига хизмат қиляпти.
Шунинг учун таъкидлаш керакки, туркийлик асосида бирлашиш фикрини ёйиш ёки бу фасод ғоянинг амалга ошишини хоҳлаш ёки бу фикрга қарши чиқмаслик оғир гуноҳдир. Чунки бу фикр Ислом асосида бирлашишга интилаётган Уммат ўртасига тўсиқ қўяди ва форс, араб ва бошқа тилли мусулмонларни миллатчилик асосида бирлашиш васвасасига солиб қўяди. Бу ғоя амалга ошмаган тақдирда ҳам унга оид фикрларнинг сақланишининг ўзи хатарлидир. Боиси миллатчилик (ёки ўзларини миллиятчи дейдиганлар) бир тоифани бошқалардан муқаддам қўйишга ва устун кўришга олиб келади. Ваҳоланки, Пайғамбар ﷺ Минодаги хутбаларида шундай деганлар: “Эй инсонлар! Огоҳ бўлингизким, Раббингиз азза ва жалла бирдир. Огоҳ бўлингизким, отангиз бирдир. Огоҳ бўлингизким, арабни ажамдан ва қора(танли)ни қизил(танли)дан афзаллиги фақат тақво биландир. Етказдимми?” Улар: “Ҳа”, дедилар. У киши ﷺ: “Ҳозир бўлган ғоиб бўлганга (бу ерда бўлмаганга) етказсин”, — дедилар. Имом Аҳмад “Муснад”ида саҳиҳ иснод билан ривоят қилган.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги матбуот бўлими аъзоси Абдураҳмон
25.03.2023й
