بسم الله الرحمن الرحيم

Уйғониш тўғрисида туркумидан: Ислом шариатига амал қилиш воқелиги

Инсонларга айнан уйғониш нима эканлигини танитишдан кўзлаган мақсадимиз, улар уйғонишни таниш натижасида уйғониш сари ҳаракат қилсинлар, ин ша Аллоҳ!

Исломни тузум сифатида идрок эта олиш бу диннинг барча соҳалардаги муаммоларга ечим бера олишини англаш билан шаклланади. Бу жиҳатни Исломнинг асл моҳияти билан узвий боғлиқ десак адашмаган бўламиз. Чунки Исломнинг барча соҳаларда инсонлар ҳаётига кириб бориши бу диннинг давлат миқёсида ва ҳатто халқаро миқёсда татбиқ этилишини талаб қилади. Исломдаги аҳкомларнинг баъзилари хос тарзда буюрилган бўлса, баъзи буйруқлари умумийликни, яъни уммат жам бўлиб бажариши лозимлигини англатади. Бундай аҳкомларга амал қилиш бир бошқарувчи қўл остида жамланишни ва Исломга мувофиқ бошқарув ҳамда итоат бўлишини тақозо этади. Шунинг учун холислик билан эътибор қаратиб, уни тушунишга ҳаракат қилган инсонга Исломнинг тузум сифатидаги шакли намоён бўлади. Бу нарсаларни идрок этиш учун ҳаётни бошқаришда асос бўлаётган бошқа тушунча ва динлардан Исломни ажрата олиш зарур.

Аввалги мавзуимизда насронийлик динини ҳаётга нуқтаи назари тўғрисида фикр мулоҳазалар билдирилди. Бу мавзуимиз инсонлар амал қилишларида Исломий ёндашувлари, яъни ҳаётларини шакллантиришларидаги Исломий нуқтаи назар тўғрисида бўлади.

Ислом назарида сезгилар идрок қила оладиган нарсалар моддий нарсалардир. Руҳий жиҳат улар Яратувчи тарафидан яралган махлуқлар эканлигидир. Руҳ эса инсон ўзининг Аллоҳга боғлиқлигини идрок этишидир. Шунга кўра, моддий жиҳатдан ажралган ҳолда руҳий жиҳат мавжуд бўлмайди. Инсонда эса руҳий иштиёқлар ва жасаднинг талаблари бўлмайди. Балки унда аъзолар эҳтиёжлари ва ғаризалар мавжуд бўлиб, уларни қондириш лозим. Тадайюн (диндорлик) ғаризаси ўша ғаризаларнинг биридир. Бу ғариза инсон вужудидаги табиий ожизликдан келиб чиқадиган Яратувчига ва мавжудотни бошқариб турувчи зотга муҳтожлигида кўринади. Бу ғаризаларни қондириш на руҳий ва на моддий жиҳат деб номланади, у фақат ғаризани қондиришдир, холос.

Аммо бу узвий эҳтиёжлар ва ғаризалар Аллоҳ тарафидан юборилган низом асосида Аллоҳга боғлиқликни идрок этишга биноан қондирилса, бу иш руҳ билан амалга оширилган бўлади. Агар ҳеч қандай низомсиз ёки Аллоҳдан бошқа тарафидан тузилган низом асосида қондирилса, инсонни бахтсизликка олиб борадиган соф моддий қондирилиш бўлиб қолади. Масалан, нав ғаризаси ҳеч қандай низомсиз ёки Аллоҳдан бошқа тарафидан тузилган қонун асосида қондирилса, бахтсизликка сабабчи бўлади. Агар Аллоҳ Таоло тарафидан белгиланган никоҳ қонуни воситасида Ислом аҳкомлари асосида қондирилса, хотиржамлик берадиган никоҳга айланади. Диндорлик ғаризаси ҳеч қандай низомсиз ёки Аллоҳдан бошқалар тарафидан тузилган низом асосида бутларга ёки инсонларга сиғиниш билан қондирилса, бу ширк ва куфр бўлади. Агар Ислом аҳкомлари асосида қондирилса, бу ибодат ҳисобланади. Шунинг учун ҳам нарсалардаги руҳий жиҳат риоя қилиниши, барча амаллар – инсон ўзининг Аллоҳга боғлиқлигини идрок этгани ҳолда – Аллоҳнинг буйруқ ва тақиқлари асосида, яъни руҳ билан амалга оширилмоғи лозимдир. Шунга кўра битта амалда икки нарса бўлмайди. Балки битта нарса, яъни амалнинг ўзи мавжуд. Аммо бу амалнинг соф моддий ёки руҳ билан амалга оширилган, деб сифатланиши зотан шу амалнинг ўзидан эмас, балки унинг Ислом аҳкомлари асосида ёки уларсиз амалга оширилишидан келиб чиқади. Масалан, мусулмон жангда ўз душманини қатл этиши жиҳод ҳисобланади, бунинг учун савоб олади. Чунки бу амал Ислом аҳкомлари асосида амалга оширилди. Мусулмоннинг бегуноҳ инсонни – мусулмонми ёки мусулмон эмасми – ноҳақ ўлдириши жиноят ҳисобланади, у бу иши учун жазоланади. Чунки бу амал Аллоҳнинг буйруқ ва тақиқларига зид ишдир. Бу икки амал ҳам битта нарса, яъни қатлдир. У инсон тарафидан содир қилинаётир. Демак, қатл руҳ билан амалга оширилса ибодат, руҳсиз амалга оширилса жиноят бўлади. Шунинг учун ҳам мусулмон барча амалларини руҳ билан амалга оширмоғи лозимдир. Моддани руҳ билан қориштириш мумкингина эмас, балки вожиб ишдир. Моддани руҳдан ажратиш, яъни ҳар қандай амални Аллоҳга боғлиқликни идрок этиш асосида, Унинг буйруқ ва тақиқлари ёрдамида идора этилишдан ажратиб қўйиш асло жоиз эмас. Мана шунинг учун руҳий жиҳат моддий жиҳатдан ажратилган ҳолатларни гавдалантирадиган ҳар қандай кўринишларга чек қўйилмоғи зарурдир. Исломда диний арбоблар йўқ. Унда коҳинлик маъносидаги диний ҳокимият ҳам, диндан ажралган дунёвий ҳокимият ҳам йўқдир. Балки Ислом дин бўлиб, унинг таркибида давлат мавжуддир. Давлат, намоз аҳкомлари каби шаръий аҳкомдир. У – Ислом аҳкомларини ижро этиш ва унинг даъватини ёйишнинг тариқатидир. Диннинг руҳий маънода чеклаб қўйилгани, сиёсат ва ҳокимиятдан четлатилганини англатадиган барча ҳолатлар бекор қилиниши вожибдир. Шунга кўра, руҳий жиҳатларни назорат қиладиган муассасалар бекор қилинади. Масжидларни бошқариб турадиган диний идоралар бекор қилиниб, уларни маориф идоралари бошқаради. Шаръий маҳкамалар ва низомий маҳкамалар бекор қилиниб, адлия фақат Ислом билан ҳукм чиқарадиган ягона вужудга айлантирилади. Чунки Ислом ҳокимияти яхлит ва ягона ҳокимиятдир.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ.

28.04.2018й.