«Аҳли – Сунна вал-Жамоа» истилоҳи
بسم الله الرحمن الرحيم
«Аҳли – Сунна вал-Жамоа» истилоҳи
20-қисм
“Аҳли-Сунна” истилоҳини тўғри тушуниш.
- “Ал-жамоа” сўзини гуруҳни номлаш учун “Аҳли –Сунна” сўз бирикмасига нотўғри бириктирилиши.
Ҳадисларни ўрганиб чиққандан кейин шу нарса маълум бўлди-ки, “ал-Жамоа” сўзи фақатгина Имомнинг байроғи остида мусулмонларнинг бирлашувига нисбатан қўлланилади. Мусулмонлар Аллоҳ Таоло берган ҳокимиятни Имомга топшириб байъат берадилар, токи уАллоҳ нозил қилган қонунлар билан бошқарсин. Қачонки жамоа (жамият) пайдо бўлса, улар ўзларига Имом тайинлаб унга байъат берадилар, шундан сўнггина у қонуний Имом ҳисобланади. Ал-Жамоа ва Имом, яъни исломий жамият ва унинг бошида турган раҳбар бир бутунликни ташкил қилади. Шу сабабга кўра, “ал-Жамоа” сўзини ҳеч бир тарзда қайсидир бир гуруҳга ёки Ислом Умматининг алоҳида бир қисмиганисбатан қўллаш мумкин эмас. Ашъарийлар ва бугунги кунда ўзларини салафийлар деб атаётганларни “ал-Жамоа”га эргашувчилар деб аташ мумкин эмас. Худди шунингдек, “Аҳл ул-Ҳадис” – ҳадис кишиларини ҳам“ал-Жамоа”га эргашувчилар деб аташ мумкин эмас. “Ал- жамоа” кишилари деб Ислом Давлати соясида яшаётган, жамияти Оламлар Роббисининг қонунлари билан бошқарилаётган ҳолатидаги бутун Ислом Умматига нисбатан айтилади.
- “Аҳли-Сунна” (Суннатга эргашувчилар) номини қўлланишига нисбатан нима дейиш мумкин? “Аҳли-Сунна” Ислом Умматининг мусулмон гуруҳларидан бирими?
Аввало гуруҳ қандай қилиб Суннатни тарк қилиши мумкинлигини аниқлаб олиш лозим. Шаръий матнларни ўрганар эканмиз, гуруҳларнинг Суннатдан чекинишининг бир неча сабабларини кўрамиз:
а) бидъат йўлига тушиб қолишлиги билан.
б) Расулуллоҳ с.а.в. чизиб берган йўл ва тариқатдан оғишлик билан.
Йўл ва тариқат ҳамда Пайғамбаримиз с.а.в. бизга қолдириб кетган соф исломий тушунчалар – айнан шу нарсалар Исломдир, Аллоҳ Расулининг ҳаёт йўлидир. Шунинг учун қайсидир гуруҳни “Аҳли-Сунна” деб номлаш ёки “Аҳли-Сунна” тушунчасини қандайдир гуруҳ ёки мазҳаб билан чеклаш мумкин эмас. Чунки Суннат -Исломнинг ажралмас бир қисмидир.
Шу сабабга кўра, мен “Аҳли-сунна” иборасини қайсидир гуруҳга нисбатан қўлланишини қўпол бир хато деб тушунаман. Аксинча, “Аҳли-сунна”- бу ҳаёт йўли, турмуш тарзи, эргашишлик ва бидъатлардан сақланишлик демакдир. Мен ҳар бир мусулмон Суннатга эргашувчи бўлиши шарт деб ҳисоблайман, негаки, маълум бир бидъат уни Суннатдан оғдиради, ҳатто юқорида ёзганимиз турли хил бидъат ва фикрлар Исломдан ҳам чиқариши мумкин.
Шунга ўхшаб, диний- ҳуқуқий мактаблар фақатгина шофеъий ёки ханафий мазҳабигина эмас, чунки бу диний-ҳуқуқий мактабларнинг барчаси, яъни мазҳабларнинг барчаси исломийдир, шунингдек, бир гуруҳни “Аҳли-Сунна”, яъни Суннатга эргашувчилар деб аташ ҳам бемаъни ва йўл қўйиб бўлмайдиган ишдир. Чунки барча исломий гуруҳлар Суннатга эргашувчилар ҳисобланади. Маълум бир мусулмон гуруҳни Суннатга эргашувчи деб ҳисоблаш сувни –сувли, ёғни ёғли деб ҳисоблаш билан баробар, чунки Суннат, биз юқорида келтирган таъриф – тавсифга кўра – Исломнинг ажралмас қисми бўлиб хизмат қилади.
- Аҳли-Сунна билан бошқа мусулмон гуруҳларининг ўртасида фарқнинг мавжудлиги Аҳли-Суннадан бошқа гуруҳларнинг мавжуд бўлишини ва уларнинг Суннатдан оғганлигини оқлаши мумкин, бу эса хавфлидир. Шу нарса аниқ бўлиши керак-ки, Суннатсиз Ислом бўлмайди. Суннатдан чекинишликни оқлайдиган бирор бир асосли сабаб йўқ.
Баъзи бир кишиларни бидъат орқали Исломдан чиқарган, Пайғамбаримиз с.а.в.нинг йўлидан, аниқроғи Суннатидан оғдирган дастурларнинг далиллари асоссиз эканлигини осонгина тушуниб, тасдиқлай оламиз. Шунинг учун Пайғамбар Муҳаммад с.а.в.нинг йўлидан кетишлик ва Суннатни манба ва ўлчов сифатида қабул қилишлик лозим. Чунки Пайғамбаримиз с.а.в. бизларга ўзининг йўлини, ва бу йўлга эргашган адолатли Халифаларининг йўлини маҳкам тутишликни буюрган эди.
Мусулмон одам қандайдир гуруҳга тегишли эканлиги нуқтаи назаридан эмас, балки Пайғамбар Муҳаммад с.а.в.нинг йўлига эргашганлиги нуқтаи назаридан Суннатга амал қилганлиги учун ўзини Аҳли Суннаданман деб айтса, албатта бу тўғри бўлади ва бу нарсанинг ёмон томони йўқ, чунки у ўзини Пайғамбар с.а.в.нинг турмуш тарзи билан боғлайди, бу сиймони воқеъликда мужассамлаштириш устида ишлайди ҳамда бидъат тарафдорларига қарши чиқади. Шунинг учун биз ер юзидаги ҳар бир мусулмон Суннатга эргашувчи – Аҳли Суннадан бўлиши шарт деб айтамиз, чунки Суннат йўлидан чиққан ҳар бир одам албатта бидъат тарафдорларининг сафига қўшилиб қолади.
Шунга қарамай, Суннатга эргашганларни – Аҳли-Суннани Ислом Умматидаги бир гуруҳ деб ҳисобламасликни билишимиз керак бўлади. Аксинча, Суннатга эргашувчилар Ислом Умматининг асосий қисми ва кўпчилиги, шунингдек, унинг ҳаётининг сиридир. Ислом Суннатга эргашувчилар учун турмуш тарзи сифатида мужассамланади, қандайдир гуруҳ сифатида эмас.
Шу ўринда иккита савол туғилиши мумкин:
- Мўътазилалар, жабарийлар, ашъарийлар, аҳл ул-ҳадис ва шиалар ўртасида келиб чиққан ихтилофлар Исломда жоиз бўлган ихтилофларми, агар шундай бўлса, ҳамма тараф мусулмон, Суннатга эргашувчи бўлиб қолаверадими? Биз бу саволга ўтган бобларда жавоб бердик. Истаганлар уни ўқиб чиқишлари мумкин.
- “Уммат етмиш учта фирқага бўлинади” деб хабар берган ҳадисни қандай тушуниш мумкин?
Аллоҳнинг итоаткор қули – Абу Молик.
