ҚАРИНДОШ-УРУҒЧИЛИК
ҚАРИНДОШ-УРУҒЧИЛИК
(“Исломда ижтимоий алоқалар” туркумидан)
(1)
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم
Қабила-уруғчиликка тарафкашлик қилиш (асабият) Ислом Уммати фарзандлари ўртасидаги робита бўлиб қолмаслиги ва мусулмонларнинг алоқаларига ҳукмрон бўлиб олмаслиги учун Аллоҳ Таоло жоҳилий тарафкашликдан (жоҳилий асабиятдан) қайтарган. Лекин қариндош-уруғлар билан боғланишга, уларга яхшилик қилишга буюрган. Ҳоким ва ибн Ҳиббон Ториқ ал-Муҳорибий орқали келтиришганки, Расулуллоҳﷺ дедилар:
«يد المعطي العليا ولبدأ بمن تعول, أمك وأباك وأختك وأخاك, ثم أدناك أدناك»
«(Инфоқ-эҳсон) қилувчининг қўли олийдир. (Инфоқ-эҳсонни) қарамоғингдаги кишилардан бошла: онангга, отангга, опа-синглингга, ака-укангга ва (булардан) кейинги яқинларингга, яқинларингга». Абу Бакр қизи Асмо р.а. айтадики:
«أتتني أمي وهي مشركة في عهد قريش ومدتهم إذ عاهدوا النبي مع ابنها فاستفتيت النبي فقلت: إن أمي قدمت وهي راغبة. قال: نعم صلي أمك»
«Қурайш замонида, улар Пайғамбар билан аҳд тузган пайтларида ҳузуримга онам келди. У мушрика эди. Пайғамбарﷺ дан фатво сўраб: «Онам қизиқиб келибди», дедим. Ул зот: «Яхши, онанг билан алоқа қил, учраш», дедилар» (муттафақун алайҳ).
Ислом қариндошларни икки қисмга бўлади. Биринчиси – агар шахс ўлса унга меросхўр бўлиши мумкин бўлган яқинлари. Иккинчиси – қариндошлари. Меросдан улушлари бор қариндошлар: соҳиби фарзлар (яъни меросдан муайян фарзга-улушга эга бўлган шахслар) ва асабалардир (асаба эркакнинг ўғиллари ва ота томондан қариндошлари). Иккинчи қисмдаги қариндошларнинг меросда улушлари бўлмайди ва улар асаба ҳисобланмайдилар. Бундай қариндошлар ўн тоифадир: тоға, хола, онанинг бобоси, қизнинг фарзанди, опа-сингилнинг боласи, ака-уканинг қизи, амакининг қизи, амма, онанинг амакиси, онанинг ака-укасининг (тоғанинг) ўғли ва буларнинг ҳар бирининг давомчиси. Аллоҳ бу шахсларнинг бирортаси учун меросдан улуш ажратмаган. Лекин Аллоҳ барча қариндошлар билан алоқа қилишга ва уларга яхшилик қилишга буюрган. Жобир Пайғамбарﷺ дан ривоят қиладики:
«إذا كان أحدكم فقيراً فليبدأ بنفسه فإن كان له فضل فعلى عياله فإن كان له فضل فعلى قرابته»
«Бирорталарингиз камбағал бўлсангиз, (садақани) ўзидан бошласин. Агар ортиқчаси бўлса оиласига берсин. Яна ортиқчаси бўлса қариндошларига берсин». (Ибн Ҳиббон ва ибн Ҳузайма келтирган). Абу Айюб Ансорий ривоятича, «Бир киши келиб сўради:
«يا رسول الله, أخبرني بعمل يدخلني الجنة. فقال القوم: ما له, ما له؟ فقال رسول الله r: أرَبٌ ما له. فقال النبي: تعبد الله لا تشرك به شيئاً وتقيم الصلاة وتؤتي الزكاة وتصل الرحم»
«Эй Расулуллоҳ, мени жаннатга олиб кирадиган амал ҳақида хабар беринг!». У ердаги одамлар ҳам «У қандай амал экан», деб қолишди. Пайғамбарﷺ: «Аллоҳга ибодат қиласан, Унга бирон нарсани шерик қилмайсан. Намоз ўқийсан, закотни адо этасан, қариндош-уруғлар билан алоқа қиласан», дедилар». (Бухорий келтирган). Бу ва бундан бошқа ҳадисларда зикр қилинган қариндошларча алоқа қилишдан мурод яқин қариндошларми ёки шахснинг барча қариндошларими – бу баён қилинмаган. Ҳадисларнинг зоҳиридан умумийлик кўриниб турибди. Демак, у барча қариндошларни – маҳрам ва номаҳрамларини ҳам, ҳақиқий (асаба) ва ҳақиқий бўлмаган қариндошларни ҳам ўз ичига олади. Чунки уларнинг ҳаммасига қариндошлар, деган сўз тўғри келади.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси
07.12.2020й
