Ғазо фожеаси, ёш авлод онгги ва ахборот майдони учун кураш

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

XXI асрда ҳарбий устунлик фақат танклар, самолётлар ёки ракета тизимлари билан ўлчанмайди. Бугун ахборот майдони, жамоатчилик онггини шакллантириш ва айниқса, ёш авлод тафаккурига таъсир кўрсатиш ҳал қилувчи аҳамият касб этмоқда. Қайси воқеа қандай талқин қилинаётгани, қайси образ қурилаётгани ва қайси сўзлар оммавий муомалага киритилаётгани – буларнинг барчаси сиёсий воқеликнинг ажралмас қисмига айланган.

Айни шу нуқтадан қаралганда, яҳудий вужуди томонидан янги ўсмирлар авлодига (нафақат ёш авлод, балки жаҳон афкори оммасига) йўналтирилган махсус ахборот маҳсулотларини яратиш учун хусусий медиа компания билан йирик молиявий шартнома имзолангани алоҳида эътиборга лойиқ.

Ахборот урушининг энг муҳим жиҳати – воқеанинг ўзи эмас, балки уни қандай контекстда тақдим этилишидир. Агар бир воқеа “ўзини ҳимоя қилиш”, иккинчиси эса “таҳдид” сифатида доимий такрорланса, вақт ўтиб бу талқинлар жамоатчилик онггида шуурий идрок тарзида ҳақиқат кўринишида қабул қилина бошлайди.

Табиат қонунларида шубҳасиз ва ўзгармас бир ҳақиқат мавжуд, яъни ташқи кўриниш ҳар доим ҳам ички моҳиятни акс эттирмайди. Ичишга яроқлидек туюлган сув таркибида ҳаёт учун хавфли кислотанинг мавжудлигини лакмус қоғози ошкор қилгани каби, муайян воқеалар “сиёсий лакмус” вазифасини бажаради ва кўп йиллар давомида шакллантирилган тасаввурларни бир зумда парчалайди.

Ана шундай воқеликлардан бири – Ғазо ҳудудида юз бераётган ғайриинсоний ваҳшийлик амалиётларидир. Ушбу воқеалар ўзини инсон ҳуқуқлари, болалар ҳуқуқлари, аёллар ҳуқуқлари, адолат ва халқ иродасининг асосий ҳимоячиси сифатида тақдим этган Ғарб сиёсий тузуми ҳамда “енгилмас, ўзини ҳимоя қилаётган давлат” сифатида кўрсатиб келинган яҳудий вужудининг ҳақиқий башараларини очиб ташлади. Бироқ бу фош этилиш фақат майдондаги қуролли ҳаракатлар билан чекланиб қолмади, у ахборот, рақамли платформалар ва ёш авлод онгги учун олиб борилаётган кенг қамровли кураш билан ҳам чамбарчас боғлиқ бўлиб келмоқда.

Очиқ манбаларда тарқалган маълумотларга кўра, яҳудий вужуди ёш авлод катлами онггига таъсир кўрсатиш мақсадида Clock Tower X LLC билан тахминан олти миллион АҚШ доллари миқдорида шартнома имзолаган. Бу келишув оддий реклама ёки ўз мавқеини яхшилаш ташаббуси эмас, балки узоқ муддатли ахборот стратегиясининг бир қисми сифатида кўрилади.

Шартнома доирасида яратиладиган контентларнинг камида саксон фоизи айнан ёшлар қатлами, яъни рақамли муҳитда шаклланаётган Z авлодига мўлжалланиши режалаштирилган. Бу ҳолат тасодифий эмас. Чунки айнан шу авлод келажакда сиёсий қарорларга таъсир кўрсатувчи асосий қатламга айланади.

Режага кўра, асосий эътибор қисқа ва таъсирчан форматларга қаратилган. Бунда TikTok, Instagram, YouTube, подкастлар ва бошқа рақамли каналлар устувор ҳисобланади. Бу платформаларда бериладиган ахборотлар чуқур таҳлил эмас, балки ҳиссий таъсир қилиш орқали қабул қилинади.

Қисқа видеолар, визуал образлар ва соддалаштирилган хабарлар орқали мураккаб сиёсий воқеликлар бир томонлама, олдиндан белгиланган контекстда тақдим этилиши мумкин. Бу эса танқидий фикрлашни заифлаштириб, тайёр хулосаларни қабул қилишга олиб келади.

Ғазо воқелиги ҳам айнан шу усуллар орқали турлича талқин қилинмоқда. Бир тарафда тинч аҳолининг қатлиом қилиниши, бемисл ваҳшийликлар кўзга ташланса, иккинчи тарафда, бу ҳолатларни маълум ахборот кампаниялари орқали оқлашга уринилмоқда.

1. Янги сайтлар ва маълумот оқими

Шартнома доирасида компания янги ахборот сайтларини ишга тушириш, таҳлилий материаллар ва мақолалар нашр этишни ҳам кўзда тутгани айтилмоқда. Бу сайтлар ташқи томондан мустақил ахборот манбаси сифатида кўриниши мумкин, аммо улар орқали тарқатилаётган мазмун ягона сиёсий позицияга хизмат қилиши эҳтимолдан холи эмас.

2. Сунъий интеллект тизимларига билвосита таъсир

Энг сезгир ва замонавий масалалардан бири – ахборот муҳити орқали сунъий интеллект тизимларининг жавобларига таъсир кўрсатиш эҳтимолидир. Агар маълум бир нуқтаи назарни қўллаб-қувватловчи контент кенг тарқалса, у автоматик таҳлил тизимлари томонидан “устувор манба” сифатида қабул қилиниши мумкин. Бу жараёнда ҳатто ChatGPT, Gemini каби сунъий интеллект тизимлари ҳам умумий ахборот муҳитининг таъсиридан бутунлай мустасно эмас.

Бу ҳолат жуда жиддий саволларни келтириб чиқаради: ахборот манбалари сунъий равишда кўпайтирилса, ҳақиқат билан алдовлар ўртасидаги чегара қаерда қолади? Ким ва қайси мезонлар асосида “хаққоний” маълумотни белгилайди?

Ўтган ўн йилликлар давомида Ғарб сиёсий тафаккури ўзини эркинлик, инсон қадри ва халқ иродаси устуворлигига таянган тизим сифатида намоён қилиб келди. Бироқ Ғазо фожеалари ушбу даъволарнинг амалий қийматини йўққа чиқарди.

Аҳоли жойлашган ҳудудларда олиб борилган аёвсиз бомбардимонлар, аёллар ва болалар қатл қилиниши, тиббиёт ва таълим муассасаларининг вайрон қилиниши инсон ҳуқуқлари шиорларига мутлақо тўғри келмади. Бу ерда асосий масала алоҳида ҳарбий ҳаракат эмас, балки ушбу ҳаракатларга нисбатан халқаро миқёсда намоён этилган сукут ва иккиюзламачилик муносабатларидир. Буларнинг барчаси Ғазодаги қирғинлар бир марталик ҳодиса эмас, балки тизимли ёндашув эканини кўрсатди. Энг хавфли жиҳат шундаки, бу воқеликлар айрим давлатлар томонидан “қабул қилинадиган ноилож йўқотишлар” сифатида баҳоланди. Бу эса кофир Ғарб мустамлакачилари учун инсон ҳаётининг қадри сиёсий манфаатлар олдида иккинчи ўринга сурилиши муқаррар эканини англатади.

“Ақсо Тўфони” деб аталган воқеалар инсоният онггида йиғилиб қолган адолатсизликка, иккиюзламачиликка ва мафкуравий инқирозга қарши кескин норозилик рамзи сифатида намоён бўлди.

Бу чақириқлар муайян дин ёки миллатга эмас, балки инсоний қадриятларга таянган ҳолда янгради. АҚШ, Британия, Франция ва Германия каби давлатларда бўлиб ўтган оммавий намойишлар сиёсий тизимлар учун кутилмаган синов бўлди. Шунингдек, бутун дунё бўйлаб турли халқлар, турли дин, қараш эгалари ушбу воқеаларга нисбатан ўз эътирозларини билдирди. Ғазо фожеалари замонавий халқаро сиёсий ва ахборот тизимининг ҳақиқий қиёфасини очиб берди.

Гарчи рақамли платформалар, ёш авлод онггини шакллантиришга қаратилган ахборот оқимлари ҳамда сунъий интеллект орқали контекстни ўзгартиришга қаратилган уринишлар ҳақиқатни мутлақо йўқ қилиб юбориш қудратига эга бўлмаса-да, бироқ уммат вакиллари доимий равишда ҳушёр бўлишлари, манбасидан қатъий назар, ҳар қандай хабар ва маълумотни чуқур таҳлил қилиб, пухта текширишдан сўнг қабул қилишлари зарур.

Бугун инсоният оламий бурилиш нуқтасида турибди. Ё у ахборот билан алдашларга асосланган тартибни қабул қилади, ёки ҳақиқий инсоний қадриятлар, адолат ва тиниқ идрокка таянган янги сиёсий-мафкуравий мезонларни шакллантиради. Ғазо фожеалари эса, бу танловни кечиктирмасдан қилиш зарурлигини оғир, аммо равшан тарзда кўрсатиб турибди. Аллоҳ Таоло шундай дейди:

يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ إِن جَآءَكُمۡ فَاسِقُۢ بِنَبَإٖ فَتَبَيَّنُوٓاْ أَن تُصِيبُواْ قَوۡمَۢا بِجَهَٰلَةٖ فَتُصۡبِحُواْ عَلَىٰ مَا فَعَلۡتُمۡ نَٰدِمِينَ

– “Эй муминлар, агар сизларга бир фосиқ кимса бирон хабар келтирса, сизлар (ҳақиқий аҳволни) билмаган ҳолингизда, бирон қавмга мусибат етказиб қўйиб, қилган ишларингизга афсус-надомат чекиб қолмасликларингиз учун (у фосиқ кимса олиб келган хабарни) аниқлаб-текшириб кўринглар!”            (Ҳужурот:6)

Пайғамбар ﷺ дедилар:

كَفَى بِالْمَرْءِ كَذِبًا أَنْ يُحَدِّثَ بِكُلِّ مَا سَمِعَ

“Кишига ёлғончи бўлиши учун, эшитган ҳар бир нарсасини (текширмасдан) гапириб юриши етарлидир”. (Саҳиҳи Муслим).

Ҳаётуллоҳ

18.01.2026й

+1

0