ХАЛИФАЛИК ДАВЛАТИ ЖИҲОЗИ (Бошқарув ва идора) بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم Ўн биринчи: Байтулмол (4) Хулафои рошидинлар Росулуллоҳ ﷺ йўлидан юрдилар. Чунки улар мол ва молиявий ишларга бошқаларни раҳбар қилардилар. Ибн Исҳоқ ва Халифа ривоят қилиб, айтишади: «Абу Бакр Абу Убайда ибн Жарроҳни байтулмолга бошлиқ қилди. Кейин уни Шомга юборди». Муайқибнинг таржимаи ҳолида Заҳабий «Уни Абу ...

ХАЛИФАЛИК ДАВЛАТИ ЖИҲОЗИ (Бошқарув ва идора) بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم Ўн биринчи: Байтулмол (3) Расулуллоҳ ﷺ гоҳида тақсимотга асҳобларидан бирини бошлиқ қилардилар ёки уни айрим молиявий ишларга қўярдилар. Бухорийдаги Уқбанинг ҳадисида Набий ﷺ: «ذَكَرْتُ شَيْئًا مِنْ تِبْرٍ عِنْدَنَا, فَكَرِهْتُ أَنْ يَحْبِسَنِي, فَأَمَرْتُ بِقِسْمَتِهِ» «Уйимиздаги бир бўлак олтин эсимга тушиб кетди, уни ушлаб туришни маъқул кўрмай, ...

ХАЛИФАЛИК ДАВЛАТИ ЖИҲОЗИ (Бошқарув ва идора) بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم Ўн биринчи: Байтулмол (2) Байтулмолдан жиҳат ирода қилинишига келсак, бунинг боиси ерлар, нефт ва газ қувурлари, тоғ маъданлари ҳамда бойлардан йиғиб олиниб, байтулмолга келтирилмасдан ўша ердаги ҳақдорларга сарфланадиган садақа (закот) моллари каби айрим ҳолларда байтулмолга келтирилмайдиган мол-мулкларнинг ҳам бўлишидир. Айрим ҳолларда «байтулмол»дан жой ирода қилишнинг ...

ХАЛИФАЛИК ДАВЛАТИ ЖИҲОЗИ (Бошқарув ва идора) بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم Ўн биринчи: Байтулмол (1) Байтулмол икки сўздан таркиб топган атоқли отдир. У – давлат даромадлари сарфлаб тугатилгунча сақланиб турадиган жойга нисбатан айтилади ва шу жой ирода қилинади. Мол қабул қилиниб, у ҳақдор бўлган мусулмонларга бериладиган махсус тарафга ҳам қўлланади ва шу ирода қилинади. Айтиб ўтганимиздек, ...

ХАЛИФАЛИК ДАВЛАТИ ЖИҲОЗИ (Бошқарув ва идора) بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم Ўнинчи: Идорий жиҳоз (одамлар манфаатлари) (3) Бошқармаларни идора қилиш сиёсати Бошқармаларни идора қилиш сиёсати содда тартиб, ишларни зудлик билан бажариш ва хизматчининг иқтидорлилиги, малакалилигига асосланади. Бу асослар манфаатни ҳосил қилиш воқеидан олинган. Манфаатдор шахс ўз манфаатининг мумкин қадар тез ва мукаммал амалга ошишини истайди. Муслим ...

ХАЛИФАЛИК ДАВЛАТИ ЖИҲОЗИ (Бошқарув ва идора) بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم Ўнинчи: Идорий жиҳоз (одамлар манфаатлари) (2) Идорий жиҳоз ҳукм эмас, идора услубидир Идорий жиҳоз иш бажариш услубларидан биридир. Шунинг учун унга махсус далил керак бўлмайди. Унинг аслига далолат қилувчи умумий далилнинг ўзи кифоя қилади. Бу услублар банданинг ишларидир, шунинг учун улар шаръий ҳукмларга қараб бўлиши ...

ХАЛИФАЛИК ДАВЛАТИ ЖИҲОЗИ (Бошқарув ва идора) بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم Ўнинчи: Идорий жиҳоз (одамлар манфаатлари) (1) Давлат ишларини ва одамлар манфаатларини бошқариш шу соҳа билан шуғулланувчи бошқармалар, бўлимлар ва идораларнинг ишидир. Ҳар бир бошқарма, ҳар бир идора, ҳар бир бўлимга уларни бошқарадиган ва улар ҳақида бевосита масъул бўладиган мудир тайинланади, улар шу бошқарма, бўлим ва ...

ХАЛИФАЛИК ДАВЛАТИ ЖИҲОЗИ (Бошқарув ва идора) بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم Тўққизинчи: Қозилик (9) Хилофат барпо бўлишидан олдинги битимлар, муносабатлар ва ҳукмлар Хилофат барпо бўлишидан олдинги битимлар, муносабатлар ва ҳукмлар саҳиҳ ҳисобланиб, уларни Хилофат бекор қилмайди, уларни қайта қўзғаб ўтирмайди. Хилофат барпо бўлганидан кейин улар ҳақидаги даъволар қабул қилинмайди. Фақат икки ҳолат бундан истисно қилинади: 1. ...

ХАЛИФАЛИК ДАВЛАТИ ЖИҲОЗИ (Бошқарув ва идора) بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم Тўққизинчи: Қозилик (8) Мазолим қозиларини ишга тайинлаш ва ишдан олиш Мазолим қозиси халифа ёки қозилар қозиси томонидан тайинланади. Негаки, шикоятлар қозилик ишларидандир. Қозилик эса, шаръий ҳукмни айтиш ва уни мажбурият қилиб юклашдир. Қайси турдаги бўлишидан қатъий назар, ҳар бир қозини халифа тайин қилади. Чунки юқорида ...