بسم الله الرحمن الرحيم

Ўрмон қонуни

“Ўрмон қонуни” иборасининг “ҳамма ўзи учун”, “ҳаммаси фақат ўзим учун”, “ўлдир ёки ўлдириласан”, “энг кучлиларгина яшаб қоладилар” деган маънолари бор. Одамлар “ўрмон қонуни” иборасини ишлатганда, ҳеч қандай принципларсиз олиб бориладиган ўта шафқатсиз курашни назарда тутадилар. Аслида бу ибора ҳайвонлар ўртасида ўрнатиб қўйилган тартиботни ифодалаш учун ишлатилади. Ҳайвонот оламига назар солган ҳолда – улар турли туман ва ўзига хос эканликларидан қатъий назар – уларни икки гуруҳга бўлиш мумкин: йиртқич ҳайвонлар ва уларнинг ўлжалари. Биринчи гуруҳдаги ҳайвонлар тиш, тирноқ, тезлик ва бошқа хусусиятларига кўра моҳир овчи ҳамда гўштхўр эканликлари уларнинг йиртқич ва кучли ҳайвонлигига далолат қилади. Иккинчи гуруҳдаги ҳайвонлар эса, фақат ҳимоявий хусусиятга эга бўлганликлари ҳамда ўтхўр эканликлари уларнинг ожиз ва ўлжа бўладиган ҳайвонлигига далолат қилади. Мана шу иккала гуруҳ ўртасида ҳам, шу гуруҳлар ичида ҳам яшаш учун доимий кураш кетади. Бундай кураш уларнинг бақо ғаризаси (яшаш учун кураш) талаби ортидан келиб чиқади, улар уни қондириш учун бор кучлари билан ҳаракат қиладилар. Бу ғаризани қандай йўл билан қондирилишининг ҳеч қандай аҳамияти йўқ, муҳими у қондирилса бўлгани. Бу ҳайвонларга хос бўлган табиий жараёндир. Масалан, шерлар тўдаси кийик овлаб, уни тақсимлашда ҳам ўзаро рақобат қиладилар. Аввал тўдадаги энг кучли шер ўлжанинг гўштдор ва мазали жойларини ейди, ундан кейин нисбатан кучсизроқ бўлган шерлар тановул қиладилар, охирги қолдиқларни эса тўдадаги энг заиф шерлар ейдилар, агар бошқа йиртқичлар ўлжага шерик бўлиш учун етиб келиб, ўлжани кўпчилик бўлиб тортиб олишса, улар оч қолиб кетишлари ҳам ҳеч гап эмас. Буни кўрган одам ҳеч ҳам ҳайрон бўлмайди, аксинча бу манзарани мириқиб томоша қилади, иложи бўлса тасвирга туширишга ҳаракат қилади. Чунки ўрмон қонуни, яъни кучсизларнинг кучлиларга ем бўлиши ҳайвонларга хос бўлган ва уларнинг устига ўрнатиб қўйилган тартибот эканлигини ҳаммамиз яхши биламиз. Шунингдек, бундай тартибот ҳеч қандай принципларга асосланмаслигини, фақат битта қонунга – кучлиларгина яшаб қолишига асосланишини ҳам яхши биламиз.

Юқоридагилардан ҳайвонлар ўртасида шафқатсиз қонун амал қилишини ва бунинг воқелигини тасаввур қилдингизми? Энди мана шундай воқелик одамлар ўртасида бўлса-чи? Буни бир тасаввур қилиб кўринг-чи. Инсонлар ўртасида ҳам ўрмон қонуни амал қилса ҳаёт қандай бўлади? Буни тасаввур қилиш қийин эмас, чунки бугунги кунда кўплаб жамиятларда – хоҳ мусулмон, хоҳ ғайримусулмон жамиятларда бўлсин – ўрмон қонунига ўхшаш бўлган тузумлар татбиқ қилинмоқда. Капиталистик ақидадан балқиб чиқадиган капиталистик тузумни одамлар ўртасидаги ўрмон қонуни, деб аташ мумкин. Бу ақида жамиятга эътибор қаратганда шахсни биринчи ўринга қўяди. Унинг барча эркинликлари кафолатланиши лозим эканлигини эътироф қилади. Бошқача қилиб айтганда, бу ақида инсонларда индивидуализмни кучайишига, инсонни худбин ва эгоист бўлиб шаклланишига олиб келади. Шунингдек, у инсонларга – худди ҳайвонларда бўлгани каби – бақо ғаризасини хоҳлаганидек қондиришига йўл қўйиб беради. Натижада инсон ўз манфаатини бошқа ҳар қандай манфаатдан устун қўядиган, фақат ўзини ўйлайдиган, ўзидан кучсизроқ бўлган одамларни босиб-янчиб ташлайдиган шафқатсиз кимсага айланади. Жамиятда мана шундай муҳит ҳукмрон бўлиб қолади. Худди ҳайвонлар сингари инсонлар ҳам ўрмон қонуни билан яшайдилар, улар ҳам кучлилар ва ожизлар гуруҳларига бўлиниб кетадилар. Кучлилар ожизлар устидан ҳукмрон бўлиб оладилар. Қонунлар ҳам ожизлар учун амал қилади, кучлиларга таъсир қилмайди. Чунки қонунларни ҳам ожизларга татбиқ қилиш учун кучлиларни ўзлари чиқарадилар. Буларнинг оқибатида одамларнинг боши зулмдан чиқмай қолади, уларга умидсизлик ва бахтсизлик доимо соя солиб туради, жамият ич-ичидан емирилиб, жар ёқасига келиб қолади.

Капиталистик тузум инсонларни ҳайвонлар даражасига, балки ундан-да пастроқ даражага тушириб қўяди. Инсонларни ҳам ҳайвонлар каби ўрмон қонуни билан яшайдиган шафқатсиз маҳлуқларга айлантириб қўяди. Юқорида айтганимиздек, ўрмон қонуни фақат ҳайвонларга хос бўлган тартиботдир. Бундай тартибот инсонларга тўғри келмайди, чунки инсонни ҳайвондан фарқи бор. Агар инсон бақо ғаризасини ўз хоҳишига кўра қондирадиган бўлса, уни ҳайвондан фарқи қолмайди. Шунинг учун бу ғаризани қондириш муайян қонунлар билан тартибга солиниши лозим, яъни муайян кайфият билан чекланиши зарур. Токи, инсон бақо ғаризасини тўғри қондириш орқали ҳайвонлардан ажралиб турсин, ўрмон ҳаёти билан яшамасин, инсонга хос бўлган тўғри турмуш тарзи билан яшасин. Бу борада Ислом шариати инсон фитратига мос келадиган ечимларни берди. Хусусан бақо ғаризасини қондириш борасида ҳам инсонга эркинлик бермади, балки муайян кайфият билан чеклаб қўйди. Бундай чеклашга асос эса, амаллар ўлчовининг ҳалол ва ҳаром бўлишидир. Масалан, Ислом шариати оддий одамларни хонавайрон қилиб, бойларни янада бойитадиган судхўрлик, бойлик жамғариш, монополия кабиларни ҳаром қилди. Аллоҳ Таоло деди:

كَيْ لَا يَكُونَ دُولَةً بَيْنَ الْأَغْنِيَاءِ مِنْكُمْ

– “Токи, бойлик сизнинг орангизда бойлар қўлида тўпланиб қолмасин!”   (Хашр:7)

وَأَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا

– “Аллоҳ савдони ҳалол, судхўрликни ҳаром қилди”.  (Бақара:275)

Ислом инсондаги бақо ғаризасини мана шундай равишда чеклади, уни мутлақо эркин ҳам қўйиб юбормади ва муайян миқдор билан ҳам чеклаб қўймади. Чекловни ҳалол ва ҳаромга асослади. Шунингдек, Ислом кучлиларни ожизларга нисбатан раҳм-шавқатли бўлишга, уларга зулм қилмасликка буюрди. Агар кучлилар ҳаддидан ошсалар ва итоатсизлик қилсалар, уларни тийиб қўядиган жазо чораларини ҳам белгилади. Шундай қилиб, Ислом инсонни ўз ғаризаларини ҳайвонлардан фарқли ўлароқ қондиришга буюрди. Бу билан инсон ўзлигини, инсонийлигини сақлаб қолади, ҳайвон даражасигача тушиб кетмайди. Шунинг учун ҳам жамиятда фақат Ислом қонунлари татбиқ этилсагина инсонлар фаровон ва бахтли ҳаёт кечирадилар.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Фаррух

21.10.2018й