بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Ейиш учун яшаш керакми ёки яшаш учун ейиш керакми?

Бу саволга кўпчилик яшаш учун ейиш керак, деб жавоб берса керак.

Чунки кўпчилик бу саволга тўғри жавоб қандай бўлишини билади. Ҳақиқатдан ҳам яшаш учун ейиш керак, деган жавоб тўғри жавоб. Лекин нега шу жавоб тўғри бўлишини ҳамма ҳам тушунтириб бера олармикин? Кўринишидан оддий бўлган бу савол ҳақида агар чуқурроқ ёндашиб мулоҳаза юритадиган бўлсак, кўп нарсалар ойдинлашади. Бу ўринда иккита асосий омил тўғрисида мулоҳаза юритамиз. Улар ғоя ва воситадир, шулар тўғрисида чуқурроқ мулоҳаза юритилса, бу мавзу ойдинлашади.

Маълумки, восита инсон ҳаётини сақлаш ва давом этиши учун зарур бўлган нарсалар, яъни озиқ-овқат, уй-жой, кийим-кечак ва ҳоказолар. Ғоя эса, инсон умри давомида интиладиган асосий мақсад. Инсонлар шу икковини бир-биридан фарқлай олмаганликлари ёки аралаштириб юборишлари натижасида ҳаётнинг асл мазмунини тушунишдан ожиз қолмоқдалар. Бошқача айтганда, воситани ғояга айлантириб олмоқдалар. Инсонни тирик сақлаб туриш учун ишлатиладиган нарсалар инсон ҳаётини мазмунига айланиб қолмоқда. Асосий мақсад фақат воситаларга эгалик қилиш бўлиб қолмоқда. Ваҳоланки, воситалардан ғояга етиш йўлида фойдаланилиши керак эди. Воситанинг аслий вазифаси ҳам шу аслида. Бу воситалар қанчалик чиройли ва қиммат бўлмасин, воситалик даражасидан юқорига кўтарила олмайди, яъни ғоя даражасигача кўтарила олмайди. Бу воситалар қанчалик осмонга кўтарилиб мақталмасин, барибир воситалигича қолаверади. Чунки улар шундай яратилган, уларга бир восита бўлишдан бошқача вазифа юклатилмаган.

Албатта, воситаларнинг ҳаётда ўз ўрни бор, уларнинг инсон ҳаётини енгиллатишдаги аҳамияти беқиёс. Шунинг учун уларни ўз ўрнида ишлатиш лозим, яъни воситалардан ғояга етиш йўлида фойдаланиш керак. Агар шундай қилинмаса, воситаларга эришиш асосий мақсадга айлантириб олинадиган бўлса, инсон шундай бир доирани ичига тушиб қоладики, унда воситалар ортидан қувиш билан бутун умрини ўтказиб юборганини билмай ҳам қолади. Чунки инсон табиатига кўра ўз яшаш тарзидан янада яхшироқ яшаш тарзига интилади, аҳволини янада яхшилашга ҳаракат қилади. Бир воситага эришдими, унинг ортидан яна бошқасига эришишни истайди. Шу зайлда у бутун умри давомида мана шу доира ичидан чиқиб кета олмай, уни ичида айланиб юраверади. Оқибатда топган нарсаси ўзига ғам-ғуссадан бошқа нарса бўлмайди.

Бугун аксар инсонлар мана шундай ҳаёт кечираётганларини кўриш мумкин. Ўз қўл остидаги воситаларга қониқмай, янада кўпроқ нарсага эгалик қилиш учун туну кун тиним билмай, ҳатто соғликлари ва оилаларидан ҳам воз кечиб ҳаракат қилаётганликларини ҳар куни гувоҳи бўлиш мумкин. Лекин воситалар ҳаётнинг мазмуни бўла олмайди, инсон воситаларни кўпайтириш учун бу ҳаётга келмаган. У Яратувчиси Аллоҳ Таолонинг розилигини олиш учун келган. Бу воситалар ана шу ғояга етиш йўлидаги бир ёрдамчи деталлар холос. Ёрдамчи деталларни ғоя қилиб олиш эса, инсонни Яратувчисига қуллик қилишдан буриб, ана шу деталлар қулига айлантириб қўяди.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Фаррух

12.01.2019